At the End of the Walk

Chapter 1

Hindi ko na alam kung ilang beses na akong bumuntong-hininga ngayong araw. Katatapos lang ng klase, pero pakiramdam ko para akong pinahirapan ng isang buong taon ng stress. Gusto ko na lang umuwi ng tahimik, pero alam ko na… hindi magiging ganoon kadali.

Nag-ayos na ako ng gamit ko, binilisan ko pa ang pagsalansan ng mga libro sa bag. Hindi na ako naghintay sa mga kaibigan kong tahimik na nagsipaglabasan. Bawat isa, tila iwas sa kung ano mang gulo na paparating. Lumingon ako sa paligid—puno pa rin ang classroom, pero kakaunti na lang kaming natitira. Pero alam kong isa sa mga natira ay ang taong ayaw na ayaw kong makasama ng matagal sa iisang lugar.

“Hoy, Louise.” Boses pa lang, kilabot na. Napatigil ang kamay ko sa pag-zip ng bag ko. Pakiramdam ko’y napako ako sa kinatatayuan ko.

Tiningnan ko siya—si Terence, laging mayabang, laging masyadong malapit. Tumayo siya sa pinto ng classroom namin, dalawang kamay nakaharang sa pinto, parang binabantayan akong hindi makakalabas.

“Uwian na, ‘di ba? Ba’t hindi ka pa tumatakbo? Oh, baka naghihintay kang asarin ulit?”

Pinilit kong hindi siya pansinin, kinuha ko na lang ang bag ko at lumakad papalapit sa pintuan. Pero gaya ng dati, hindi siya papayag na basta ko na lang siyang lalampasan.

“Ang arte mo talaga, ‘no? Feeling maganda, feeling matalino, pero tingnan mo naman, parang daga lang na nagtatago.” Hindi ko mapigilang mapapikit. Ipinangako ko sa sarili kong hindi na ako papatol. Minsan pag pinatulan mo lalo lang silang nag-iingay.

“P’wede ba, Terence? Uwian na, pagod na ako.” Hindi ko alam kung saan ko kinuha ang lakas ng loob na magsalita pero dinagdagan niya lang ang ngisi niya. Mas lalo siyang tumayo sa harap ko, mas lalo niyang tinikom ang daanan.

“Ayaw mo akong pansinin? Pwes—” bago ko pa man maituloy ang hakbang, tinulak niya ako pabalik.

Hindi masakit, pero nakakahiya. Nadulas ang sapatos ko sa tiles, napaatras ako ng bahagya pero agad kong tinayo ang sarili ko. Napapikit ako, pinigilan ang luhang gusto na namang lumabas.

“Ano ba ‘yan,” dinig kong may mga estudyanteng nanonood pero wala ni isa ang sumabat. Naramdaman ko na lang ang lamig ng tingin nila, na parang nanonood lang ng palabas, parang sanay na sila na ako ang tinutulak, inaasar, ginagago.

“Wala bang tatayo d’yan? Ang saya pala dito kapag walang nakikialam.” Parang nag-eenjoy pa si Terence sa pag-abuso sa akin. Pumorma pa siya na para bang nag-eensayo sa ring ng boksing. “Siguro kapag mas tinulak kita mas lalo kang magiging magalang, ha?”

Bago pa niya maitukod ang kamay niya sa balikat ko para muling itulak, bigla siyang napaatras ng dalawang hakbang.

“Tama na, Terence.”

Napalingon kaming lahat. Si Olivia. Tahimik siyang lumapit sa gitna namin. Ramdam ko ang bigat ng bawat hakbang niya—hindi dahil sa takot, kundi sa determinasyon. Palaging tahimik si Olivia, laging solo, pero ngayong naririnig ko ang boses niya, parang bigla akong nakahinga ng malalim.

“Anong pakialam mo?” iritadong balik ni Terence, pero halata sa boses niya na nagulat siya.

“Pakialam ko?” Kumunot ang noo ni Olivia, diretsong tinignan si Terence sa mata. “Pakialam ko kasi estudyante ka sa eskwelahang ‘to pero ugali mo parang bata na hindi tinuruan ng respeto.”

Biglang natahimik ang paligid. Narinig ko pa yung isa sa mga kaklase namin na napabulong ng “hala…”

“Hindi ko siya kinakalabit. Hindi ko siya ginagalaw kung hindi naman siya maarte!” asar na sambit ni Terence, pero ang yabang niya parang nabawasan.

“Hindi ba sapat yung tinulak mo siya ngayon?” sagot ni Olivia. Tiningnan niya ako saglit—nakita ko ang pag-aalala sa mga mata niya. Sa totoo lang, doon na ako nadurog. Ilang beses ko nang sinanay sarili kong kayanin lahat, pero may isang tao na sa wakas, nagsabi ng “tama na.”

“Hindi mo ba napapansin na lahat ng tao dito, piniling manahimik kasi takot sila? Wala na bang natira sa konsensya mo, Terence?” tuloy ni Olivia.

Nagkibit-balikat lang si Terence, pero kita sa pisngi niyang namumula na. “Bakit? Bakit parang ikaw na lang matapang?”

“Hindi ito pagiging matapang. Ito pagiging tao,” sagot ni Olivia, matalim ang tinig.

Hindi ko na maalala kung paano lumabas si Terence ng classroom. Ang tanda ko lang, parang binagsak niya ang pinto habang nagmamaktol, sabay lakad palayo.

Biglang lumiwanag ang paligid, biglang gumaan ang pakiramdam ko. Lumingon ako kay Olivia, hindi ko alam kung paano ako magsisimula.

“Salamat…” mahina kong sabi.

Ngumiti siya, kinuha ang bag niya at hinawakan ako sa braso, marahang hinila papalabas ng classroom.

“Halika na, ihahatid na kita.”

Nagulat ako. “Ha? Hindi na… kaya ko na—”

Pero agad siyang umiling. “Hindi ka na maglalakad mag-isa.”

---

Naglakad kami palabas ng building, habang nararamdaman ko ang titig ng mga estudyante sa hallway. Hindi ko alam kung anong mas matimbang—yung hiya o yung saya na may kasama na ako ngayon.

Paglabas namin ng gate, isang itim na SUV ang nakaparada sa harapan. Bumaba ang isang lalaking naka-suot ng polo, driver siguro ni Olivia.

“Pasok ka na,” sabi niya sa akin.

“Olivia… nakakahiya,” sambit ko pero ngumiti lang siya.

“Hindi nakakahiya ang humingi ng tulong, Louise.”

---

Sa biyahe, ramdam ko ang lamig ng aircon ng sasakyan. Hindi ako sanay sa ganito. Nagkulubot ako sa gilid ng seatbelt habang si Olivia tahimik lang sa tabi ko, pero may banayad na ngiti.

“Ba’t mo ginawa ‘yon?” tanong ko sa wakas.

“Alin?”

“Yung sumabat ka sa away. Hindi mo naman ako kaibigan… dati, hindi mo man lang ako pinapansin.”

Ngumiti siya ng mahina. “May mga bagay na hindi mo kailangang ipaliwanag sa tagal ng pagkakakilala. Minsan sapat nang makita kung sino ang tama.”

Tumingin ako sa kanya. Para siyang may sariling mundo—isang mundo na kahit puno ng karangyaan, marunong tumingin sa paligid.

“Bakit hindi na lang kasi siya pinapagalitan ng mga teachers?” tanong ko habang lumilingon sa labas ng bintana.

“Dahil natuto ang mga bully na mamili ng biktima. Pinipili nila yung walang laban. Pero ngayong may kasama ka na… mahirap na siyang makahanap ng mas madaling target.”

---

Pagkahatid niya sa bahay namin, bumaba pa siya para pagbuksan ako ng pinto. Parang hindi na ako si Louise na palaging iniinsulto—parang biglang may nakakita ng halaga ko.

“Sigurado ka bang ayos lang na sinamahan mo pa ako?” tanong ko ulit habang inaayos ko ang backpack ko.

“Oo naman. Mas gusto kong malaman na nakauwi kang ligtas kaysa pag-uwi ako na alam kong nagkulang ako.”

Ngumiti ako. Ilang buwan na akong nanahimik sa lahat ng ginagawa sa akin. Pero ngayon, parang may sumindi sa loob ko.

“Bukas… pwede bang sabay tayo?” mahina kong tanong.

Ngumiti siya. “Siyempre.”