SISA

PULIS

Madilim na sa labas ng Inn nang lumabas ako para sumakay sa Hi-lux. Sinalubong ako ng dalawang lalaki at inakbayan. Hindi pa ako lasing bagaman at naka-inom. Ang unang naging reaksyon ko ay iwaksi ang kamay na naka-akbay sa balikat ko. Subalit maagap na pinisil nito ang balikat ko. Bilang dating pulis alam ko ang ibig sabihin ng pagpisil na iyon. Pinagmasdan ko yung mga nasa magkabilang gilid ko.

There were just two of them. One was a thin, sandy man in uniform and the other was a massive middle-aged man in a gray suit with a pouched, florid face.

"Ikaw si Gorospe?"

"Yan ang apelyedo ko."

"Police. Sumama ka sa amin."

"Anong kaso ko?"

"Gusto kang maka-usap ni Tenyente."

Wala ako sa posisyon para tumutol. They put me in a police sedan and drove about eight blocks and turned into an enclosed courtyard through a gray stone arch. Other cars were parked there. Tiningnan kong mabuti ang mga dinaraanan namin. They took me through a door that was one of several, opening onto the courtyard. We went up wide wooden stairs that were badly worn to the second floor. May kalumaan na ang building. Langhap ko ang tila masangsang na amoy na pinaghalong alikabok at panghi ng ihi.

We went by open doors. May ilang kalalakihan na naglalaro ng baraha na nadaanan kami. Tumingin lang ang mga ito sa amin at nagbalik na sa kanilang paglalaro. Umikot kami at pumasok sa isang silid. Naroon ang isang panot na lalaki na naka-upo sa lamesa paharap sa pinto.

His face was young, with a swarthy rascal harshness about it, black brows. Malalaki ang kanyang mga kamay. Bagaman at hukot siya, he looked tall. May barnisadong kahoy na may nakalagay na P/Insp. Eduardo Merced sa ibabaw ng lamesa nya.

Iginala ko yung tingin ko sa loob ng opisina ng police inspector. The office had cracked buff plaster walls. Books and pamphlets were piled in disorder in a glass-front bookcase. A smallish man with white hair and a red whisky face sat near Inspector Eduardo Merced’s table on the small gilded radiator in front of the single window.

Itinulak ako ng isa sa mga dumampot sa akin sa Inn. Medyo may gigil ang tulak. Naramdaman kong tumama ang tuhod ko sa harapan ng lamesa nh policr inspector. Muntik na akong mapasubasob sa lamesa. Walang emosyon na tinitigan lang ako ni Merced.

"Ito si Gorospe,” Sabi nung nagtulak sa akin.

"Sige na." Pagtataboy nito sa nagtulak sa akin. Napalunok ako nang sumara ang pinto at naiwan kaming apat. Tumayo yung malaking lalaki na kasamang dumampot sa akin at sumandal sa likod ng pinto. "Empty your pockets onto the desk," utos sa akin ni Merced. "Lahat ng laman."

"Ngunit—"

"Ilabas mong lahat ang nasa bulsa mo!” Walang pagbabanta sa tinig. Kaswal at nayayamot na utos.

I put everything on the desk. Wallet, change, pen and pencil, notebook, cigarettes, lighter, penknife. Merced reached a big hand over and separated the items into two piles. Notebook, wallet, in one pile which he pulled toward him.

"Ibalik mo na na yang iba dyan sa bulsa mo."

"Pwede ba akong magtanong kung bakit—"

"Shut up."

Natahimik ako while he went through my wallet. He looked carefully at every card and piece of paper. Nagtagal ang tingin nya sa dalawang retrato ng babae sa aking wallet. Masusi din nyang tiningnan ang mga ID ko.

“Sagutin mo ng maayos ang mga itatanong ko,." He opened a desk drawer, flipped a switch, and said, "May 13, seven-ten p.m., interrogation P/Insp. of suspect picked up by Nuevo and Vargas in vicinity of Cahidjiocan Inn. Full name mo?"

“Teodorico Ramos Gorospe.”

"Lakasan mo ang boses mo, ayoko ng boses ipis! Age and place of birth."

"Twenty-nine. Romblon, Romblon."

"Home address."

"Taguig City, Metro-Manila."

"What was your last address?"

"Same."

"Are you employed?"

"No."

"When were you last employed and by who?"

"Apex Construction, April this year.”

"For what reason?"

"Closure."

"How long did you work for them?"

"Two years."

"Are you married? Have you ever been married?"

"No."

"Parents living?"

"No."

"Brothers or sisters?"

"One sister. Older than I am nasa New York, USA.”

"Do you have any criminal record?"

"Yes."

"Incarcerated for how long. What is the crine."

"Rebellion, mutiny, Destruction of private properties.”

Tinitigan ako ni Merced ng matagal bago nagpatuloy.

"Convicted?"

“Yes."

"How long have you been in Cahidjiocan?"

"I arrived here—Wednesday night. Two days."

"What is your local address?"

"Magdiwang Hotel."

"On this vehicle registration, do you own the vehicle free and clear?"

"It’s a gift from my brother."

"May credit card ka at may pera saan nanggaling ang pera mo?"

"I earned it. I saved it. I'm getting a little sick of all this. It's beginning to make me sore."

"Why did you come to Sibuyan and to Cahidjiocan in particular?"

"Do I have to have a reason?"

"Yes. You need a reason."

"Taga-rito ako. Dati akong pulis sa San Fernando bago ako naging Marine bago…”

"Why didn't you tell Greg Enriquez about it?"

"Isang beses ko pa lang siya naka-usap. Sinabi ko sa kanya na tagarito ako at kasama ko sa kulungan ang kapatid nya bago ito namatay.”

"You didn't tell it to Cristuto Mendoza?"

"He has no reason to know my business."

"But you went out there to see him. And you were both in the prison with Ruel Enriquez. It would seem natural to tell him."

"I don't care how it seems. I didn't tell him."

"If a man came to town with a cooked-up story about writing a book, it would give him a chance to nose around, wouldn't it?"

"Yeah."

"What else have you written?"

"Nothing else."

"Are you familiar with the local laws and local ordinances covering private investigators?"

I stared at him blankly. "No."

"Are you licensed?"

"No. I don't know what—"

"If you were licensed, it would be necessary for you to find out whether this local laws has any reciprocal agreement. If so, you would merely have to make a courtesy call and announce your presence in this province and give the name of your employer."

"I don't know what you're talking about."

"Do you know a woman named Rhea Alvez?"

"No. Wala akong kakilalang ganyang pangalan."

"Kinontrata ka ba ni Rhea Alvez para pumunta dito sa Cahidjiocan?"

"No. I told you I never heard of her."

"May nagbigay sa amin ng tip na may darating ditong pricate investigator na inutusan ni Rhea Alvez na mag-imbestiga sa pagkawala ng asawa nyang si Arturo Alvez. Pangatlong beses na ito. Kung ikaw iyon, pangatlo ka na.”

Pumalpak yung unang dalawa. There was no job here for them in the first place. Mapilit si Rhea Alvez. She was a very misguided woman. Yung kaso, kung may kaso man ay sarado na. Naimbestigahan na iyon ng mabuti ng aming ka-pulisan. Hindi natutulog sa pansitan ang mga pulis dito sa Cahidjiocan. Walang kaso ang pagkawala ng asawa nya, naintindihan mo?”

"Hindi ko maintindihan ang sinasabi mo, sa totoo lang, Inspector."

Muli nya akong tinitigan mula ulo hanggang paa. Then he said, "End of interrogation witnessed Nuevo and Vargas. Copies for file, Merced,” may pinindoot siyang button at isinara ang hunos sa kanyang mesa. Parang ni-record nya ang pinag-usapan namin.

He leaned back in his chair and yawned, pagkatapos ay iniaabot nya sa akin ang wallet ko at ang notebook.

“Ganito lang yun Goroospe. Pagod na kami sa kakabantay sa mga outsider na nagmamagaling, at parang pinalalabas na tinutulugan namin ang aming trabaho. Hindi. Si Rhea Alvez ang asawa nung salesman na tumangay sa asawa ni Greg Enriquez.”

“Kaya pala parang pamilyar sa akin ang apelyedo ni Rhea Alvez. Narinig ko na ito kay Sairah."

"It happened nearly two years ago. Ang unang imbestigador ay galing mismo sa trading company na pinaglilingkuran ni Arturo Alvez. Naging masusi ang imbestigasyon ng mga kapulisan dito. Tatlong araw na dito sa Sibuyan si Arturo Alvex. Isinara nya ang deal para sa mga bagong truck at cutting machines para sa logging company ni Greg Enriquez. He was registered at the Cahidjiocan Inn. Diro aiya naka-check in kapag narito siya sa Sibuyan. Noong gabing magtanan sila ni Nerissa, maraming taga-rito ang nagpatunay na nakita silang nag-dinner sa cafeteria ng hotel. Naghintay si Nerissa sa labas matapos siyang mag-check out. Sumakay sila sa kotse ni Alvez at dumiretso sa bahay ng mga Enriquez.

Pumasok si Nerissa sa loob ng bahay habang naghihintay sa kotse si Arturoo Alvez. Ayon sa record namin, it was April 11, dalawang taon na ang nakakaraan. Isang kapit-bahay nila ang nagpatunay na nakita nya si Alvez na naghihintay sa kanyang kotse sa labas at nakita nyang lumabas si Nerissa mula sa loob ng bahay nila na may dala-dalang malaking suitcase. Nagmamadali silang umalis sakay ng kotse pagkatapos.” Saglit na huminto sa kanyang paglalahad si Merced. Naglabas siya ng kaha ng sigarilyo at nagsindi ng isang stick bago nagpatuloy.

Hindi nagreport sa amin si Greg Enriquez. Nalaman nya na lang ang mga pangyayari nang umuwi siya at makita nya ang mga tinangay ng kanyang asawa. Nangyayari ang mga ganoon. Open-ended ang naging approach namin sa aming imbestigasyon. Pero, hindi matanggap ni Rhea Alvez na ipinagpalit siya ng asawa nya sa ibang babae. Kaya hindi siya tumitigil sa kapapadala ng mga private investigators dito. You could be another. Pero, sa tingin ko, malabo. Wala sa kalibre mo ang pagiging magaling na imbestigador. Isa ka ring pulis-patodla dati.”

Tinitigan ko si Merced.. Pulis-patola? Parang inaamin nya na ang pulis-probinsya ay inferior sa mga kapulisan ng mga nasa malalaking syudad.

Kusang nagbigay daan ang malaking lalaki na nakaharang sa pintuan ng opisina ni Merced nang lumabas ako. Parang wala silang balak ihatid ako kung saan nila ako dinampot. Napilitan akong maglakad mula sa presinto. Ilang bloke lang naman ang layo ng presinto na pinagdalhan nila sa akin sa kinaroroonan ng Hi-lux.

Bago ako nakarating doon ay inisip ko yung ginawa sa akin ng grupo ni Merced. Bilang dating pulis, ginagawa talaga din namin iyon. Pero ngayong nasa kabilang side ako, naisip kong parang hindi tama yung ganoong sistema. Yung dadamputin mo yung isang tao na wala namang ginagawang violation dahilan lang sa hinala. At kukunan mo ng statements na labag sa kalooban nya. Parang violation iyon sa aking privacy. Sa aking karapatang-pang-tao.

Ang isa pang parang ikinaiinis ko sa ginawa nila ay yung pagtatapat ko na wala na akong trabaho at wala akong permanenteng tirahan sa ngayon. At yung pagsasabi nya na dati akong--- pulis-patola.

Doon ako sa pinaka-sulok ng cocktail lounge ng Inn muling uminom. Binabalikan ko sa isip kung paano ako nila agad natunton. Kung sabagay, maliit lang talaga itong isla ng Sibuyan at iilan lang ang mga naririto. Marahil sa hotel registry nila nakuha ang mga detalye tungkol sa akin. At parang sa tingin nila, ay kasama sa trabaho nila ang subaybayan ang mga bagong mukha na nakikita nila dito.

Halos katatappos ko lang tunggain ang pangalawang baso ng alak na inorder ko ay sa pagpasok naman ng isang malaking lalaki na may malapad na katawan at kakatwang bigote sa nguso. Panot ang lalaki. Pumasok sa isip ko yung driver ng sedan na muntik ng makahagip sa akin nung isang araw. Pero, hindi ko tiyak kung ito nga iyon. Nakalimutan ko na yung insidenteng iyon at ang naging epekto ng pangyayaring iyon kay Teting.

Parang naramdaman nya ang titig ko Pumihit siya at tinapunan ako ng mahaba at matagal na tingin. Subalit, agad din siyang tumalikod at hinarap yung alak na inorder nya sa bar-tender.

He had moved his head slowly when he turned to look at me. His eyes were in shadow. Kinabahan ako. Nakaramdam ako ng pangamba at panganib sa pailalim na pagtingin-tingin nya sa akin.

Teting was a danger, but a known quantity. Hindi ko kilala ang taong ito. I did not want to attempt to ask him. Nagmamadali nyang tinungga ang inorder na alak at mabilis nang lumabas ng bar. Pinagmasdan ko ang alak na nasa baso ko. Parang nakita ko ang sarili ko. Nakabulagta, duguan at wala nang buhay. Ipinilig-pilig ko ang ulo ko para iwaksi ang pangitaing iyon. Isa iyon sa mga naglalaro sa isipan ko sa loob ng mga panahong naroon ako sa loob. Isang pangitaing batid kong darating at darating sa buhay ko. Lahat naman ng isinisilang ay tiyak mamamatay. Ang hindi lang matiyak ay kung kailan at paano.

The depression stayed with me the rest of the evening. Maging yung masayang sandali na nadama ko sa piling ni Sairah nung mananghalian kami ay hindi sapat para maalis ang nadarama kong anxiety at pagkabalisa. Parang walang saysay ang ipinunta ko dito sa Sibuyan. Parang bahagi lang ito ng pagtakas ko sa aking sarili. Walang katiyakan ang paghahanap ko sa mga ninakaw ni Ruel. Tama si Teting. Para matagpuan ito at mailabas dito sa Sibuyan ay dalawang bagay na problema. Problema si Teting. Problema ang mga ka-pulisan, at problema din ang lalaking nakita ko kanina sa bar.

Habang iniisip ko ito, I couldn't imagine it changing anything. Somehow, I had become a misfit in my world, in my time. I had been jolted out of one comfortable rut, and there seemed to be no other place where I could fit. Maliban kay Rita, at marahil ay kay Sairah ngayon; wala na akong maisip pa na magkakaroon ng interest whether I live or die tonight.

Matapos kong i-switch off ang ilaw sa loob ng silid ay sinikap kong makatulog. Bumabalik yung trauma sa utak ko. Sa mga sandali ng kawalang-pag-asa sa loob ng piitan. Nagbabalik yung self-pity. Yung kawalan ng tiwala sa innate goodness ng mundo. I wondered what would become of me. Wondering how I would die. I wondered if there would be tears for me when the moment comes.

Sa gantong sitwasyon ay naging kakampi ko ang pagtulog. Nakatulog ako nang mahimbing.

SUBAYBAYAN…