İmkansız aşk hastalığı mı?
985 Kelimeler
Güldüm "sanırım bizde depersonalizasyon hastalığı var"
Mert gözlerini kıstı "o ne be" mert'e sarıldım " aşkı imkansız kılmak sevgilim bak anlatayım sana"
Depersonalizasyon bozukluğu yaşayan insanlara dünya, sanki bir sis ya da duman perdesinin ardındaymış, hatta iki boyutluymuş gibi gerçek dışı görünür.
Her 100 kişiden birinin karşılaştığı sanılan bu durum kolayca tanısı konan bir hastalık değil.
"Kişiliksizleşme" ve "gerçekdışılaşma" olarak da adlandırılan depersonalizasyon bozukluğunda kişi kendine yabancılaşarak bedenine uzaktan bakıyormuş hissine kapılıyor ve gerçeklik duygusunu yitiriyor.
Bu olgu, aslında akut kaygı ve travma dönemlerinde gerçekliğin üstünü kapatan bir çeşit savunma mekanizması. Esrar gibi uyuşturucularla da kendini gösterebiliyor.
Ayrıca;
İçeriğe atla
Psikolojik Danışman
Yusuf BAYALAN
İLETİŞİM
MENÜ
Depersonalizasyon derealizasyon bozukluğu nedir?
15 Eylül 2022
|
Yusuf Bayalan
Hepimiz, genel olarak, kendimizle ve dış dünyayla ilgili, tanıdıklık, bildiklik ve gerçeklik hissiyle -isterseniz buna aşinalık da diyebilirsiniz- yaşarız hayatı. Bu hisler, güvenli, sürdürülebilir bir hayat için bize kolaylık sağlar. Bazen, söz konusu aşinalık bozuluverir. Bu bozulma, günlük dildeki, “Ben kimim?”, “Burası neresi?” sorularıyla kendini gösterebilir. Bahsettiğim deneyimler, psikiyatri literatüründe dissosiyasyon (çözülme) diye isimlendirilir. Sanki, iç dünyamızla ve/veya dış dünyayla bağımız çözülüvermiştir. Okuyacağınız yazı, bu tür deneyimlerle ilgilidir.
Yazının merkezinde üç terim yer almaktadır: depersonalizasyon, derealizasyon ve depersonalizasyon-derealizasyon bozukluğu. İlk ikisi belirli deneyimleri tanımlayan birer semptom (belirti) iken üçüncüsü, bu semptomların da yer aldığı bir ruhsal bozukluk türüdür. Yazıda, önce semptomlara sonra da bozukluğa dair bilgileri ele almaya çalışacağım.
Uyarı: Buradaki bilgileri sadece ipucu olarak kullanabilirsiniz. Bu bilgiler hiçbir şekilde, tanı, teşhis veya tedavi amacıyla kullanılamaz; sadece bilgi edinme amacıyla kullanılabilir.
Depersonalizasyon (kendine yabancılaşma) nedir?
İngilizce “depersonalization” kelimesinin İngilizce-Türkçe sözlüklerdeki bazı karşılıkları şöyledir:
depersonalizasyon
kendine yabancılaşma
kişiliğini kaybetme
benlik yitimi
duyarsızlaşma
öze yabancılaşma
kendi bedenini yanlış anlama
Bunların arasından psikiyatri literatüründeki en yaygın çevirileri ise, kendine yabancılaşma ve kişiliksizleşme olarak görüyoruz.
İsterseniz, depersonalization teriminin bazı farklı çevirilerine ve anlamlarına bir göz atalım:
Depersonalizasyon [depersonalization] kalıcı ve tekrarlayan bir şekilde kişinin kendisinden ayrılması veya kendisinden uzaklaşma duygusu şeklinde tanımlanmaktadır.1 Depersonalizasyon yaşayan birey, kendisini robot gibi hissettiğini veya kendisini bir sinemada izliyormuş gibi algıladığını söyleyebilir.1
Benlik yitimi [depersonalization] kişinin kendiliğini tuhaf bir şekilde yabancı veya eksik bulduğu veya dış gerçekliğe uygun davrandığını ama duygusal katılımının olmadığını izlediği hissidir.2
Benlik yitimi, içsel veya dışsal akut ve aşırı tehlike anında normal bir tepki olabilirken, ufak bir tehlike karşısında görülmesi anormal bir tepkidir.2
Kişiliksizleşme / depersonalizasyon [depersonalization] kişinin özünü (ya da kendiliğini), kendi gerçekliğinin duygusunu yitirmesidir. Kişinin, kendisini değiştirilmiş gibi ya da yabancı gibi hissetmesidir. Bu gibi kişiler, kendilerini, rüyada gibi veya kendini dışarıdan seyrediyormuş gibi hissederler.3
Kişiliksizleşme [depersonalization] benlik, kimlik duygusunun kaybedilmesi, kendine yabancılaşma; şizofreni, depresyon, hipokondri, çözülmeli rahatsızlıklar, şakak lopu epilepsisi, vb. gibi hastalıklarda gözlenen ve kişinin kendi benliğine, vücuduna, dış gerçeklikle ilişkisine dayalı algılarının değişmesiyle tanımlanan bir rahatsızlık.4
Kişiliksizleşmede kişi bir gerçekdışılık veya kendine yabancılaşmış olma duygusuna kapılır (ancak gerçeklikle ilişkisini kaybetmez) bedensel imajına ilişkin algısı değişir, kendi hareketlerinin veya konuşmasının kendi kontrolünde olmadığını düşünür. Kendi yaşantıları, adı kendisine yabancıymış gibi gelir, onlara sanki başkasının yaşantısıymışçasına uzaktan bakar. Bu tür duyguların birden bire ortaya çıkması ve kişinin, sosyal, bireysel, mesleki yaşamında ciddi kötüleşmelere yol açacak kadar ağır olması halinde durum kişiliksizleşme rahatsızlığı [günümüzde bu depersonalizasyon-derealizasyon bozukluğu olmuştur] olarak adlandırılır. Kişiliksizleşme genellikle kişinin tehdit edici durumlardan kaçma çabası [buna savunma mekanizması diyebiliriz] olarak yorumlanır.4
Öze yabancılaşmada [depersonalization] kişi kendi benliğini, yüzünü, bedeninin tümünü ya da parçalarını, hareketlerini, duygularını değişmiş, kendisini eskisinden farklı, yabancı bir varlık olarak görür. Hareketleri, düşünce, duygu ve algıları sanki kendisinin değildir. Aynaya bakarak ya da düşüncede “Bu ben miyim?” diye sorgular; “Ben, ben değilim; kendimi tanımıyorum; kendimi algılayamıyorum; kendim olduğumu hissedemiyorum!” gibi tanımlamaları olur. Bazen kişi bu duyguyu kendisi sanki kendi bedeninden çıkmış ve kendisini dışarıdan gözlüyormuş gibi anlatır. Ellerinin, ayaklarının büyüdüğü, uzadığı biçiminde algılamaları olabilir.5
Depersonalizasyon (kendine yabancılaşma) yaşayan kişi deneyimini şu tür cümlelerle dile getirebilir:
Kendimi tanıyamıyorum.
Kendimi yabancı biri gibi görüyorum.
Kendimi robot gibi hissediyorum.
Kendimi sanki bir sinemada seyrediyorum.
Kendimi algılayamıyorum; kendim olduğumu hissedemiyorum.
Vücudum (kolum, bacağım, gözüm, kafam vb.) bana yabancı gibi geliyor. Ellerim, araklarım vb. değişiyor.
Sanki bedenimden çıkmışım ve kendimi dışardan seyrediyorum.
İsmim bana yabancı gibi geliyor.
Ölü gibi hissediyorum.
Kendimden uzakta bir yerde oturuyorum.
Depersonalizasyon, bozukluğun kendimizle ilgili boyutunu ifade etmektedir.
Derealizasyon (çevreye yabancılaşma) nedir?
Derealization kelimesini sözlükler, derealizasyon olarak karşılıyor. Kavram Türkçe literatürde şunlarla karşılanıyor:
derealizasyon
gerçekdışılaşım
gerçekdışılık
gerçekdışılaşma
Derealizasyon [derealization], daha çok kişinin kendi çevresinden ayrılması veya gerçek olmama hissi ile ilişkilidir. Hasta dış dünyayı sanki rüya görüyormuş gibi veya ölüymüş gibi berraklıktan ve duygusal renklilikten uzak bir ortam gibi algıladığını belirtebilir.1
Gerçeklikten kopma [derealization] dışsal gerçeklikten yabancılaşma hissi; çevrenin gerçek dışı, yabancı, tanıdık bir çevreyse değişime uğramış gibi deneyimlenmesi.2
Gerçeklikten kopmada algı ve muhakeme bozulmamış olmakla beraber, kişi gerçekleşmiş gibi görünen değişimler karşısında tehlike altında veya korkmuş hissedebilir.2
Gerçekdışılaşım / gerçekdışılık [derealization], dış dünyaya yabancı olma duygusudur. Kişi, içinde yaşadığı her zamanki çevresini ve bu çevredeki kişileri değişmiş ya da yabancı gibi hisseder. Dış dünyaya yapılan duygusal yatırımın geri çekilmesiyle, dış dünyanın anlamı ve gerçeklik duygusunun yitirilmesi, dünyanın ve insanların yabancı, anlamsız, adeta iki boyutlu bir resim, bir film sahnesi veya bir robot gibi algılanması durumudur.3
Gerçekdışılaşmada [derealization] kişi çevredeki eşyayı, inanları, doğayı olduğundan değişik, yabancı, aşırı renkli ya da renksiz, yapay, gerçek değilmiş gibi algılar. Bazen daha önce içinde yaşanılmamış bir yer, bir olay kişiye bildik, tanıdık, daha önce yaşanmış gibi gelir. Kişi kendisini daha önce orada yaşamış, o olayı görmüş gibi algılar. Buna gördüm sanı (déja vue) denir. Kimi zaman da kişi bildik, tanıdık bir yeri ya da olayı hiç görmemiş, yaşamamış gibi algılar. Buna “hiç görmedim sanı olayı” (jamais vue) denir.5
Derealizasyon (çevreye yabancılaşma) yaşayan kişi, deneyimini şu tür cümlelerle dile getirebilir:
Çevremi/etrafımı tanıyamıyorum.
Çevremi yabancı bir yer gibi görüyorum.
Etrafımdaki her şey bana yapay geliyor.
İlk kez yaşadığı bir durum [ilk kez bulunduğu bir yerde bulunma gibi] için: Şu anı sanki daha önce de yaşamıştım.
Daha önce de yaşadığı bir durum [daha önce bulunduğu bir yerde bulunma gibi] için: Şu anı sanki ilk kez yaşıyorum.
Hiçbir şey gerçek gibi gelmiyor.
- Yazar
