UNSPOKEN

UNSPOKEN -9

Lumipas ang pitong taon mula noong araw ng kasal nina Ana at Jonas sa Tagaytay. Ang panahon na nagdaan ay nagdala ng napakaraming pagbabago sa kanilang mga buhay, ngunit ang kapayapaan at pag-ibig na kanilang ipinaglaban ay nanatiling matatag na pundasyon ng kanilang binuong pamilya. Ang pangalan ng Castro and Associates ay naging tanyag na sa buong bansa, hindi dahil sa laki ng mga corporate building na kanilang itinayo, kundi dahil sa kanilang adbokasiya na magdisenyo ng mga komunidad na abot-kaya, ligtas, at may malalim na respeto sa kalikasan.

Si Ana ay kasalukuyan pa ring namumuno sa Miranda Creative Solutions, ngunit mas malawak na ang sakop ng kanyang mga proyekto ngayon. Sa tulong ni Celine, nagawa nilang magtayo ng isang foundation na nagbibigay ng libreng training sa marketing at disenyo para sa mga kabataang working scholar sa iba't ibang unibersidad sa bansa. Ito ang kanilang paraan ng pagbabalik sa lipunan, dahil pareho silang nagsimula bilang mga simpleng mag-aaral na nangarap lamang sa ilalim ng mga puno ng akasya.

Isang maagang umaga sa kanilang tahanan sa isang tahimik na subdivision sa Santa Rosa, Laguna, naghahanda si Ana para sa almusal. Ang kanilang bahay ay isang modernong minimalistang istruktura na mismong si Jonas ang nagdisenyo. Malalaki ang mga bintanang salamin na nagpapapasok ng natural na liwanag ng araw, at pinaliligiran ito ng isang malawak na hardin na puno ng mga paboritong bulaklak ni Ana. Ang disenyo ay sumasalamin sa kanilang pagkatao, simple, bukas, at walang mga nakatagong sulok.

Mama, nasaan po ang aking sapatos para sa school, ang tinig ng pitong taong gulang na si Celine, ang kanilang panganay na anak na babae. Mayroon siyang malalaking mata na katulad kay Ana at ang matikas na tindig na pamilyar kay Jonas. Ipinangalan nila ang bata kay Celine bilang pagpupugay sa katapangan ng kanyang tita na siyang nagpabago sa tadhana ng kanilang pamilya.

Nasa may lagayan sa tabi ng pinto, anak, malambing na sagot ni Ana habang naglalagay ng prutas sa lamesa. Nasaan ang Papa mo.

Narito na kami, wika ni Jonas na pababa ng hagdan habang karga ang kanilang pangalawang anak, ang dalawang taong gulang na si Gabriel. Si Jonas ay mayroon nang ilang hibla ng puting buhok sa gilid ng kanyang tainga, ngunit ang kanyang mukha ay mas bata tingnan ngayon kumpara noong panahon na siya ay nakagapos pa sa mga boardroom ng Reyes Holdings. Ang kanyang mga mata ay palaging nakangiti tuwing tinitingnan niya ang kanyang asawa at mga anak.

Ibinaba ni Jonas si Gabriel sa kanyang high chair at lumapit kay Ana upang magbigay ng isang mabilis na halik sa pisngi nito. Magandang umaga, aking asawa, maganda wika niya bago kumuha ng tasa ng kape.

Magandang umaga, Jonas. Tumawag ba sa iyo si Celine kagabi, tanong ni Ana habang nag-aabot ng plato ng sinangag sa kanyang asawa.

Opo, Mama, sumingit ang batang si Celine habang sinusuot ang kanyang medyas. Sabi ni Tita Celine ay bibisitahin daw niya ako bukas at may dala siyang bagong damit mula sa kanyang fashion show.

Oo, anak, bibisita ang tita mo, nakangiting sagot ni Jonas bago bumaling kay Ana. Tumawag nga siya kagabi. Kasalukuyan siyang nasa Cebu ngayon para sa pagbubukas ng bago nilang textile mill. Sinabi niya rin na nandoon si Don Augusto upang samahan siya. Ang matanda raw ay mas malakas ngayon kumpara noong nakaraang taon. Mukhang nagustuhan ng aking dating biyenan ang buhay-probinsya doon.

Mabuti naman kung ganoon, ani Ana na may kasamang malalim na hininga ng pasasalamat. Ang galit na dating namamagitan sa kanila at sa pamilya Reyes ay tuluyan nang natunaw ng panahon. Ang pagpapakumbaba ni Don Augusto na ibalik ang lahat ng shares ng mga Castro at ang pagsuporta nito sa mga adbokasiya nina Ana at Jonas ang naging tulay upang magkaroon ng tuluyang pagpapatawad.

May balita ba tungkol kay Catherine, mahinang tanong ni Ana, tinitiyak na hindi maririnig ng mga bata ang pangalan na minsan ay nagdala ng matinding takot sa kanilang buhay.

Sinabi ni Celine na sumulat daw si Catherine noong isang buwan, tugon ni Jonas habang dahan-dahang humihigop ng kape. Nagtatrabaho na siya ngayon bilang isang volunteer sa isang orphanage sa isang maliit na bayan sa Geneva. Sabi ni Celine, mas tahimik na raw ang boses nito sa sulat at nagpahiwatig ng kagustuhan na humingi ng tawad sa atin sa tamang panahon. Sinabi ko kay Celine na handa tayong makinig kapag handa na siyang humarap.

Napatango si Ana at hinawakan ang kamay ng kanyang asawa sa ibabaw ng lamesa. Ang pagpapatawad ay hindi isang madaling proseso, ngunit alam ni Ana na ang pagtatago ng poot sa puso ay isang uri rin ng pagkagapos. Ang tunay na kalayaan na tinatamasa nila ngayon ay nagmula sa kanilang kakayahan na bitawan ang pait ng nakaraan upang bigyang-daan ang isang mas magandang bukas.

Matapos ang almusal, hinatid nina Ana at Jonas ang batang si Celine sa kanyang paaralan bago sila nagtuloy sa opisina ng Castro and Associates sa BGC. Sa tuwing naglalakad sila sa mga pasilyo ng modernong lungsod na ito, hindi na nararamdaman ni Ana ang bigat na kanyang naranasan pitong taon na ang nakalipas. Ang mga nagtataasang gusali na dati ay nagmistulang mga dambuhalang pader ng kasinungalingan ay mga ordinaryong istruktura na lamang sa kanyang mga mata.

Jonas, mayroon tayong meeting kasama ang bagong sub-contractor para sa housing project sa Batangas mamayang alas-dos, paalala ni Ana habang tinitingnan ang kanyang tablet sa loob ng elevator.

Alam ko, Ana. At pagkatapos noon, gusto kong dumaan tayo sa UP Diliman. May kailangan lang akong tingnan sa site ng bagong laboratory building na ipinapatayo ng unibersidad, sagot ni Jonas na may kakaibang ngiti sa kanyang mga labi.

Nasingkit ang mga mata ni Ana, alam niyang may iba pang dahilan ang kanyang asawa. May balak ka bang ipasyal ako sa Sunken Garden muli, biro niya.

Maaari, tugon ni Jonas habang bumubukas ang pinto ng elevator, sabay hawak sa kiwal ng baywang ng kanyang asawa.

Mabilis na lumipas ang mga oras ng trabaho. Ang meeting kasama ang mga sub-contractor ay naging matagumpay dahil sa tapat na pamamalakad ng kumpanya ni Jonas. Walang mga lagay, walang mga nakatagong komisyon, at walang mga banta. Ang lahat ng transaksyon ay malinaw at naaayon sa batas, isang bagay na pinakaimportanteng prinsipyo para kay Jonas matapos niyang maranasan ang maruming pamamalakad ng Reyes Holdings noon.

Alas-singko ng hapon nang makarating sila sa malawak na campus ng UP Diliman. Ang sikat ng araw ay dahan-dahang nagpapalit ng kulay patungong ginto, at ang mga dahon ng puno ng akasya ay sumasayaw sa hihip ng hanging amihan. Maraming mga estudyante ang naglalakad sa paligid, bitbit ang kanilang mga libro, habang ang ilan naman ay nagbibisikleta sa ilalim ng mga sikat na puno.

Ipinark ni Jonas ang sasakyan sa gilid ng unibersidad at magkahawak-kamay silang naglakad patungo sa tapat ng Sunken Garden. Naupo sila sa parehong pwesto kung saan sila nagkita labindalawang buwan matapos ang krisis sa Tagaytay. Ang pilak na singsing sa daliri ni Ana na may disenyong dahon ng akasya ay kuminang sa sikat ng dapit-hapon.

Alam mo, Jonas, tuwing pumupunta tayo rito, palagi kong naaalala ang unang araw na nag-usap tayo noong college, panimula ni Ana habang sumasandal sa balikat ng kanyang asawa. Ang sabi mo sa akin noon, magtatayo ka ng pinakamataas na gusali sa Maynila para makita ng lahat ng tao ang galing mo.

Natawa nang bahagya si Jonas at hinalikan ang noo ng kanyang asawa. Bata pa ako noon at puno ng pride, Ana. Akala ko noon ay ang taas ng gusali ang basehan ng tagumpay ng isang arkitekto. Pero noong nawala ka sa akin at noong makulong ako sa kasal na walang pag-ibig, nalaman ko na ang pinakamahalagang istruktura na maaari mong itayo sa buong buhay mo ay ang iyong tahanan at ang iyong pamilya. Walang halaga ang bilyun-bilyong piso kung ang puso mo naman ay nakakulong sa dilim.

Nilingon siya ni Ana at hinawakan ang kanyang mukha. At nagawa mo iyon, Jonas. Nagtayo ka ng isang napakagandang tahanan para sa atin.

Nagawa natin dahil hindi mo ako iniwan sa gitna ng guho, Ana, seryosong saad ni Jonas habang nakatitig sa mga mata ng kanyang asawa. Ang pag-ibig natin ang nagligtas sa atin. Ang mga bagay na hindi natin masabi noon dahil sa takot ay ang siya namang nagbigay sa atin ng lakas upang harapin ang katotohanan ngayon.

Habang nagdidilim ang paligid at unt-unting nagsisipagsindi ang mga ilaw sa paligid ng unibersidad, ang dalawang pusong matagal nang naglakbay sa gitna ng bagyo ay nakahanap ng kanilang tuluyang kanlungan. Ang kwento ng kanilang pag-ibig na nagsimula sa mga simpleng pangarap, dumaan sa malupit na sakripisyo, at nagwagi sa harap ng kapangyarihan ay tuluyan nang nakasulat sa kasaysayan ng kanilang mga buhay.

Wala nang countdown na kailangang dagsain ng kaba, wala nang mga lihim na kailangang itago sa ilalim ng mga pormal na kasunduan, at wala nang mga salitang mananatiling unspoken. Sila ay malaya na, magkasama, at handang harapin ang bawat dapit-hapon ng kanilang buhay nang may tapat, wagas, at walang katapusang pagmamahal nila sa isa't isa.