Pagkalipas ng dalawang linggo, bumalik si Valerian mula sa Europa.
Elizabeth: “Welcome back, Val…”
Mahina ngunit puno ng pananabik ang boses niya.
Valerian: “What’s for dinner?”
Walang kahit anong init ang kanyang tinig—parang wala siyang matagal na iniwang naghihintay.
Elizabeth: “I cooked your favorite food.”
Bahagyang kumunot ang noo ni Valerian.
Valerian: “Paano mo nalaman na paborito ko ‘yan?”
Elizabeth: “Sinabi ng mama mo… noong kasal.”
Saglit na natahimik si Valerian.
Valerian: “…My mother told you that?”
Elizabeth: “Yes.”
Ngunit hindi na siya sinagot ng binata. Para bang wala itong pakialam kung gaano kahalaga sa kanya ang simpleng paghahandang iyon.
Lumipas ang dalawang buwan…
Mas lalo pang lumalim ang pag-ibig ni Elizabeth—isang pag-ibig na halos lamunin na siya. Ngunit kasabay nito, mas lalo ring naging malamig at mailap si Valerian.
Hanggang sa dumating ang araw na hindi na niya kinaya.
Nagsimula itong mambabae.
At ang pinakamasakit—iniuwi pa niya ito sa mismong bahay na dapat ay para sa kanilang dalawa.
Sa kabilang kwarto, rinig na rinig ni Elizabeth ang bawat halakhak, bawat bulong, bawat tunog na parang kutsilyong paulit-ulit na tumatama sa kanyang dibdib.
Elizabeth (mahina, nanginginig):
“Hindi ko kailanman inisip na magagawa ‘to ni Val… Oo, alam kong hindi niya ako mahal… pero bakit ganito kasakit…?”
Napapikit siya, pilit tinatakpan ang tenga—pero wala.
Hindi niya matakasan ang sakit.
Elizabeth:
“Pinalaki akong matapang… palaban… pero bakit ngayon… parang wala akong lakas…”
Tahimik na tumulo ang luha niya.
Kinabukasan, maaga siyang nagising. Mabigat ang pakiramdam ng kanyang katawan—parang wala siyang tulog kahit pumikit siya buong gabi.
Pagpasok niya sa kusina, nakita niya ang babae.
Suot nito ang polo ni Valerian.
Parang sinaksak muli ang puso niya.
Elizabeth (pigil ang galit):
“Bakit nandito ka pa?”
Ngumisi ang babae.
Babae: “Bakit? Bawal ba?”
Elizabeth: “Umalis ka na.”
Mahinang tumawa ang babae, puno ng panlalait.
Babae: “Hindi. Hindi ako aalis. At bakit ko naman susundin ang utos mo?”
Nanginginig na ang kamay ni Elizabeth.
Elizabeth: “Hindi pa ba sapat na… nagawa niyo na ‘yon… ng asawa ko?”
Tumawa muli ang babae, mas malakas na ngayon.
Babae:
“Hindi ikaw ang magpapalayas sa’kin. Siya lang.”
Biglang natahimik si Elizabeth.
Hindi dahil wala siyang masasabi—kundi dahil masyado nang masakit para magsalita.
Lumapit pa ang babae, may halong pangungutya sa mga mata.
Babae:
“Alam mo, hindi ko akalain… pipiliin mong manatili sa lalaking niloloko ka na. O baka… ganito ka lang talaga… ka-tanga?”
Unti-unting umangat ang tingin ni Elizabeth. Namumula ang kanyang mga mata, nanginginig ang labi.
Elizabeth (mahina pero matalim):
“Wala kang karapatang sabihan ako ng ganyan…”
Sandaling tumigil ang mundo.
Dahil sa kabila ng kanyang kahinaan…
may natitira pa ring dignidad sa puso niya.
At doon—nagsimulang magbago ang lahat.