Florante at Laura

chapter 9

Tungkol sa "aquing", sa tulang:

"Dî binig-yang daang aquing pang mabunot

ang sacbat na cáliz at maca-pamoóc"...

ganito rin ang nasa "Kun sino ...", samantalang kay P. Sayo ay ganito

naman:

"Dî binigyan daan aking pang mabunot" ...

na lalong naging garil. Kung ginawa man lamang sanang "di binigyang

daang akin pang mabunot"--(na ang "akin" lamang ang inalisan ng

ligazon)--ay manapa'y tama. Nguni't kay Balagtas nga kaya iyang

kalakuerdang iyan ng mga pang-ugnay? Sa kanya nga kaya iyang

sunodsunod na "binig-yang" at "daang" at "aquing" at "pang" ...?

Katakottakot na "palamuti" at kagulatgulat na pananagalog! Hindi,

hindi kay Balagtas iyan. Marahil ay walang _ligazon_ ang "aquin"

upang makahingahinga naman ng kaunti ang dagundong ng kalakuerda!...

Subali't ganyan ang sa "Kun sino ..." at sa sipi namin.

Nguni't tingnan naman natin ang "bayaan", sa:

"!ay Amá co! baquit...?  !ay Fleridang toua!

catoto,i, bayaan aco,i, mapayapa."

ang "bayaan" dito ay pinabayaan nga at di linagyan ng _ligazon_!

Maanong nanghiram man lamang sana sa kay damidaming nasa unahan at

ikinabit sa "bayaan"! Sana'y naging "bayaang aco,i, mapayapa", gaya ng

na kay P. Sayo.

At ang _ligazong_ yaong nawala sa "bayaan" ay tingnan nati't

yumakap naman sa "magta-anan". Nagkaroon ito, gayong di dapat

magkaroon. Dapat ngang basahin lamang "magtaanan", nguni't hindi

"magtanan" (gaya kay P. Sayo), ang "magta-anang" sa:

"cúsang magta-anang sa Real Palacio" ...

Nariyan ang ilang paliwanag, na maaaring maging saligan, kung ibig, ng

isang dalubhasang pagbubuu o pagpapanauli ng datihang "Florante". Sa

kagandahang palad ay walang mga salita at pangungusap na nababago ang

siping ito kay sa natatandaan ng mga anak ng dakilang Makata; at may

mga kamalian man nga ito, ang kamalian ay di sa ano man kundi sa

pagkakalimbag na lamang, at pawa namang nangahahalata sa unang malas

pa lamang. Ang pagkabanluga ng ortograpia, na nagpapakilala ng

kawalang ingat ng kahista--na di kailangang maging "cun" ang datihang

"cong", "cundi" ang datihang "condi", "catauan" ang "catao-an",

"datapua" ang "datapoua", "catuiran" ang "catouiran", "sasaquián" ang

"sasac-yan", "mucha" ang "muc-ha", "balaquiót" ang "balac-yot", "rube"

ang "rubi", "mag-adia" ang "mag-adiya" at iba't iba pa, saka hindi

kailangang mapasama man o mapahiwalay ang mga panglapi, o magkakabit

man ang dalawang salita (gaya ng "di" at "co", "mo" at "na", "di" at

"pa"), o magkahiwahiwalay man ang mga pantig ng iisang salita (gaya ng

"nag sisi sila", "na aba", atbp.)--; ang pagkabanluga nga ng

ortograpia at ang maliliwanag na kamalian sa limbagan ay madaling

maitutumpak.

Nguni't hindi namin ginawa ang ganitong pagtutumpak sapagka't wala

kaming ibang hangad kundi maipakilala lamang ang tunay na sipi ng

lumabas noong 1861--na buháy pa ang Makata--at siping sinakit na

maging siya rin at walang munti mang kaibhan, pati sa kanyang mga

kamalian.

Wala nga kaming munti mang binago sa siping ito. Ni isa mang kuwit ay

hindi inalis. At wala namang idinagdag, ni isa mang tuldik na

pangtanong, kahi't napaghahalatang talagang kulang at sa kapaubayaan

na lamang ng kahista. At ang pag-iingat namin ay pinapagibayo sa

pagsipi sa mga ginamit na kudlit sa mga pangdulo ng talata; mga

kudlit, na gaya na nga ng dinaliri namin sa mga halimbawang ilinahad

sa ika 25 paliwanag, ay malimit na "mapalagay kahi't na paano",

bagama't may nangatutumpak din. Ang tanging di namin napag-ingatang

lubos ay ang pagkakalagay ng mga kudlit na pabigla ("acento agudo"),

kung nanga sa gitna ng talata; subali't oo, at pinag-ingatang labis,

ang lahat nang nangasadulo ng talata, pati na ng mga pabigla.