Diary Of Mandella

Oktubre 3, 2000

Nakakabahala ang nangyari sa group therapy ngayong araw. Hindi ko alam kung ano ang iniisip ko pagkatapos ng kakaibang mga pag-uusap. Parang hindi ko na kayang balewalain ang mga nakikita at naririnig ko dito sa Divine Psychiatric Asylum.

Pagpasok ko sa silid ng group therapy kaninang umaga, agad kong naramdaman ang bigat ng atmospera. Tahimik ang lahat, tila may gustong pigilan ang bawat isa. Ang mga mata ng mga pasyente ay nagtatagpo sandali, tapos agad na ibabaling sa sahig o sa dingding, parang takot silang makita ang anuman o sinuman na maaaring magpahiwatig ng katotohanan.

Ang therapist, si Dr. Navarro, ay nakaupo sa gitna ng bilog, kalmado at kontrolado, ngunit may malamig na titig. Isa-isa niyang tinatanong ang bawat isa tungkol sa kanilang kalagayan. May mga sumasagot nang pormal, parang nasanay na sila sa paulit-ulit na mga tanong. Ang iba naman, tahimik na tumatango o umiiling, tila ayaw magbukas.

Doon ko nakilala si Elias. Siya ang isa sa mga naunang magsalita, at habang nagsasalita siya, may kakaibang kilabot akong naramdaman. Wala sa itsura ni Elias ang isang tipikal na pasyente. Hindi siya mukhang balisa o wala sa sarili; sa katunayan, siya'y mukhang matino at nag-aalangan. Sinabi niyang nandito na raw siya nang maraming taon, pero hindi niya alam kung bakit. Hindi ko maiwasang mag-isip kung paano ito posible. Sino ba ang nakakulong sa loob ng asylum nang ganito katagal na walang sapat na dahilan?

"Ang sinasabi nila," wika ni Elias, ang boses niya mababa at halos pabulong, "walang nakakawala dito hangga't hindi ka 'ayos' o 'naayos' nila."

Napatigil ako. Ano ang ibig sabihin niyang "naayos"? Ipinagpatuloy niya, "Kapag 'naayos' ka na, pwede kang lumabas, pero 'pag bumalik ka... hindi ka na ikaw."

Ang mga salitang iyon ay tila sumaksak sa isip ko. Bumabalik, ngunit hindi na ikaw? Nang tanungin ko siya kung anong ibig niyang sabihin, umiling siya, parang ayaw na niyang ituloy. Nakatingin ako sa kanya ng matagal, sinusuri ang bawat galaw ng kanyang katawan, bawat paghinga niya na tila mabigat.

Hindi ko napigilan ang sarili ko. Sa kaibuturan ng puso ko, alam kong kailangan kong itanong ang katanungang bumabagabag sa akin mula nang pumasok ako sa Divine Asylum.

"Elias," nagsimula ako, boses ko mahinahon ngunit puno ng tensyon, "may kilala ka bang pangalan Gualvez? Dinala nila rito ang Lolo ko ilang taon na ang nakalipas."

Agad akong napansin ni Dr. Navarro, ngunit mas tumutok ako kay Elias. Sa mga sandaling iyon, nakita ko ang pagbabago sa kanyang mukha. Ang dati niyang kalmadong ekspresyon ay agad na napalitan ng takot. Ang mga mata niya ay bumuka, parang may naalala siyang hindi niya dapat naalala. Ang mga labi niya, dati maluwag sa pagsasalita, ay biglang naghilom.

Tumahimik siya, biglaang parang naging bato. Hindi ko maintindihan kung bakit ganoon ang naging reaksyon niya. Bago pa ako makapagtanong ulit, nag-iba na ng paksa si Dr. Navarro, itinuon ang atensyon ng grupo sa ibang bagay—isang bagay na mas magaan, mas kontrolado.

Pero hindi ako mapakali. Ano ang alam ni Elias? Bakit siya biglang natahimik nang marinig ang pangalan ng Lolo ko? Para bang may isang lihim na hindi dapat mabunyag.

Matapos ang sesyon, hinanap ko si Elias sa mga koridor. Gusto ko siyang kausapin nang mas pribado, mas malalim. Siguro kung wala ang iba, kung hindi kami binabantayan, magsasalita siya. Pero hindi ko siya matagpuan kahit saan. Tila nawala siya sa loob ng asylum na parang usok.

Habang naglalakad ako pabalik sa aking silid, naalala ko ang mga sinabi ni Elias: walang nakakawala hangga't hindi sila "ayos." Pero ano ang ibig sabihin nito? Ano ang ginagawa nila sa mga pasyente upang masabi nilang "ayos" na sila? Sa dami ng tanong na bumabalot sa isip ko, isang bagay lang ang malinaw—hindi lamang ito isang ordinaryong psychiatric asylum. May mas malalim na nangyayari dito, isang bagay na hindi madaling makita o unawain ng sinumang nasa labas.

Hindi ko rin maiwasang isipin ang ibang mga pasyente. Kung titingnan sila mula sa malayo, parang sila'y mga ordinaryong tao na nagtatangkang gumaling mula sa kanilang sakit sa pag-iisip. Pero kung titignan nang mas malalim, may kakaiba sa kanila. May mga malungkot na mata, may mga tila wala sa sariling katahimikan, at may mga tulad ni Elias na parang alam ang mga lihim ng lugar na ito ngunit takot na takot na sabihin ito. Parang sila'y nakulong sa isang bangungot na hindi nila matakasan.

Bumalik ako sa aking silid, humiga sa malamig na kutson, at pinagmasdan ang kisame. Hindi ko pa rin maalis sa isip ko ang mga sinabi ni Elias. Paano kung hindi lang ordinaryong mga pasyente ang nasa Divine Asylum? Paano kung may mga taong dinala rito na tulad ng Lolo ko—mga walang sakit sa isip, ngunit pinalabas na mayroon upang maitago sila? At pagkatapos, kapag sila'y "naayos," bumabalik sila sa labas ng asylum, ngunit hindi na sila ang dating tao na pumasok. Ang ideya'y nakakapangilabot.

Ngayon, sa mga tahimik na oras ng gabi, naririnig ko pa rin ang mga hakbang ng mga nagbabantay sa koridor. Ang bawat tunog ng sapatos sa marmol ay tila nagpapalala ng kaba sa dibdib ko. Nakatingin ako sa madilim na kisame at iniisip kung paano ako makakalabas dito nang hindi nila nalalaman ang tunay kong pakay.

Bumabalik sa akin ang mga alaala ng aking Lolo—ang kanyang mga mata, kung paano siya magsalita. Paano siya biglang nawala matapos ipasok dito. At ang tanong na hindi mawala sa aking isip: Ano ang ginawa nila sa kanya?

Kailangan ko ng sagot. Ngunit natatakot din ako sa maaaring matuklasan ko.

Hindi ko alam kung gaano pa katagal ko kayang magpanggap bilang isa sa mga pasyente. Unti-unti na akong nasasakal sa mga tanong at pagdududa. Kung ang mga sinabi ni Elias ay totoo—na bumabalik ang mga "naayos" ngunit hindi na sila ang dating tao—ano ang hinaharap para sa akin?

Kailangan kong malaman ang totoo tungkol sa asylum na ito. Kailangan kong alamin kung ano ang nangyari sa Lolo ko. Pero habang patagal nang patagal ako dito, mas nararamdaman kong parang unti-unti na akong nawawala sa sarili ko.