Salinlahi

Kabanata 1

Minsan, ang kasaysayan ay hindi nakasulat sa mga pahina ng aklat. Minsan, nakatago ito sa alikabok. Sa mga bitak ng kahoy. Sa mga bagay na matagal nang nalimutan.

At kung minsan, naghihintay lamang ito ng isang taong sapat ang tapang upang buksan muli ang pinto nito.

Mainit ang sikat ng araw nang huminto ang puting pickup truck sa harap ng isang lumang bahay na tila nalimutan na ng panahon.

Humugot ng malalim na buntong-hininga si Luna Villanueva habang pinagmamasdan ang estrukturang nakatayo sa harap niya.

Dalawampu't anim na taong gulang.

Lisensyadong civil engineer.

At kasalukuyang project supervisor ng isang heritage restoration project sa lalawigan ng Batangas. Hindi niya akalaing ang unang malaking proyekto niya matapos makapasa sa board exam ay isang bahay na halos dalawang siglo nang nakatayo. Mula sa kinatatayuan niya, makikita ang kupas na kulay ng dingding, ang mga bintanang capiz na may ilang basag na bahagi, at ang malalaking haliging kahoy na pilit pa ring lumalaban sa paglipas ng panahon.

Sa kabila ng pagkasira nito, may kakaibang ganda ang bahay.

Parang may mga kuwentong gustong sabihin. Parang may mga lihim na ayaw mamatay.

“Engineer Luna?”

Napalingon siya.

Lumapit ang caretaker na si Mang Isko, isang matandang lalaki na halos apatnapung taon nang nagbabantay sa lupain.

“Opo?”

“Sigurado po ba kayong gusto ninyong pumasok mag-isa? Medyo madilim pa sa loob.”

Napangiti si Luna.

“Hindi naman po ako multo para matakot sa lumang bahay.”

Tumawa si Mang Isko.

“Hindi po multo ang kinatatakutan ko.”

“Kung hindi?”

Sandaling tumahimik ang matanda.

“Mga alaala.”

Napakunot-noo si Luna.

Ngunit bago pa siya makapagtanong, tumalikod na si Mang Isko.

“Magpapadala ako ng mga trabahador mamaya.”

At iniwan siyang nakatayo sa harap ng bahay.

Mag-isa.

Kasama ang katahimikan.

Umalingawngaw ang mahinang langitngit ng kahoy nang itulak niya ang malaking pinto. Isang malamig na hangin ang sumalubong sa kaniya.

Kaagad siyang sinalubong ng amoy ng lumang kahoy at alikabok. Tinapatan niya ng ilaw ang loob. Unti-unting lumitaw ang malawak na sala.

Malalaking chandelier.

Mga lumang larawan.

Mga kasangkapang natatakpan ng puting tela.

Parang natulog ang buong bahay at hindi na muling nagising.

Naglakad siya nang dahan-dahan habang sinusuri ang kondisyon ng estruktura. Katulad ng ginagawa niya sa bawat proyekto.

Sinilip niya ang mga poste.

Sinukat ang ilang bitak.

Kinunan ng litrato ang mga bahagi ng kisame.

Ngunit habang lumalalim siya sa loob ng bahay, mas lalong lumalakas ang pakiramdam na para bang may nakamasid sa kaniya. Hindi naman nakakatakot. Kakaiba lamang. Parang may presensiyang hindi niya maipaliwanag.

“Pagod lang ako,” bulong niya sa sarili.

Tatlong araw na siyang halos walang tulog dahil sa mga dokumentong kailangang tapusin. Normal lamang sigurong mag-isip nang kung anu-ano.

Nagpatuloy siya.

Hanggang makarating sa ikalawang palapag. Doon niya nakita ang isang silid na tila hindi pa nabubuksan sa napakahabang panahon.

Makapal ang alikabok sa pinto.

May kalawang ang hawakan.

At higit sa lahat—

Naka-lock ito.

“Ayan,” bulong niya.

“Interesting.”

Makalipas ang kalahating oras, nabuksan din niya ang silid.

Tumambad ang isang kwartong tila nagyelo sa panahon.

May malaking kama. Lumang aparador. At isang mesa malapit sa bintana. Tinamaan ng sinag ng araw ang lumulutang na mga butil ng alikabok.

Para silang maliliit na bituin.

Tahimik.

Napakatahimik.

Hanggang sa may napansin siya. Isang bahagi ng sahig na iba ang tunog. Lumuhod siya.

Kumatok.

Tok.

Tok.

Tok.

Tuk.

Napakunot-noo siya. May hungkag na bahagi sa ilalim.

Mabilis niyang tinanggal ang ilang tabla.

At doon niya nakita ang isang maliit na kahong kahoy.

Luma.

Madilim ang kulay.

Halatang ilang dekada nang hindi nahahawakan.

Biglang bumilis ang t***k ng puso niya.

Hindi niya alam kung bakit.

Parang may kung anong nagtutulak sa kaniya na buksan iyon.

Dahan-dahan niyang inangat ang takip.

At natigilan siya.

Sa loob ay may lumang diary.

At isang gintong singsing.

Wala nang iba.

Maingat niyang kinuha ang diary.

Kupas na ang balat nito.

May mga bahagi nang halos mabura ang tinta.

Ngunit mababasa pa rin ang pangalan sa unang pahina.

“Para kay Elena.”

Napakurap si Luna.

Elena.

Hindi niya alam kung sino iyon.

Ngunit biglang bumigat ang pakiramdam niya. Parang may alaalang gustong bumalik. Bagay na imposibleng mangyari dahil hindi naman niya kilala ang may-ari nito.

Binuksan niya ang unang pahina. Agad niyang nakita ang isang sulat-kamay.

Kung sino mang makabasa nito, marahil matagal na akong wala sa mundong ito.

Ngunit kung hawak mo ang diary na ito, nangangahulugan itong natagpuan ka na ng tadhana.

Napakunot-noo si Luna.

“Weird.”

Nagpatuloy siya sa pagbabasa.

May mga pag-ibig na hindi kayang talunin ng panahon.

May mga pangakong kahit kamatayan ay hindi kayang putulin.

At may mga kaluluwang paulit-ulit na nagkikita sa iba't ibang panahon.

Biglang dumaan ang malamig na hangin.

Napatigil siya.

Napalingon sa bintana.

Sarado naman ito.

“Okay, creepy.”

Napatawa siya nang pilit. Ngunit nang bumalik ang tingin niya sa diary, may isa pang bagay na nakakuha ng kaniyang pansin.

May guhit ng isang lalaki.

Batang lalaki. Matangos ang ilong. Maitim ang mga mata.

Mahabang buhok na nakatali sa likod. Nakasuot ng kasuotang panghuling bahagi ng ika-labinsiyam na siglo.

At sa ibaba ng larawan ay nakasulat ang isang pangalan.

“Andres Salvador.”

Hindi niya alam kung bakit.

Ngunit nang mabasa niya iyon, parang may kung anong kumirot sa kaniyang dibdib.

Isang damdaming hindi niya maipaliwanag.

Parang lungkot.

Parang pananabik.

Parang pagkawala.

“Hindi kita kilala,” mahina niyang sabi.

Ngunit tila may bahagi ng kaniyang sarili na nagsasabing nagsisinungaling siya.

Lumipas ang ilang minuto.

Patuloy siyang nagbabasa.

Karamihan sa mga pahina ay tungkol sa buhay ng isang babae noong panahon ng Kastila.

Mga pangarap.

Mga takot.

Mga lihim.

At paulit-ulit na nababanggit ang pangalang Andres.

Habang tumatagal, mas lalo siyang nahuhulog sa kuwento.

Parang nobela.

Parang totoong buhay.

Parang may humihila sa kaniya papasok sa bawat salita.

Hanggang sa makarating siya sa huling bahagi.

Naputol ang mga tala.

May mga pahinang nawawala.

May mga bahagi ring nabura ng panahon.

At sa pinakahuling pahina ay nakasulat lamang:

Kung muling magkita ang aming mga kaluluwa, sana sa panahong hindi na kami paghihiwalayin ng digmaan.

—Elena

Tahimik na tumitig si Luna sa pahina.

Hindi niya alam kung bakit siya naapektuhan.

Ngunit may kakaibang kirot sa kaniyang dibdib.

Parang may nawala sa kaniya kahit hindi naman niya alam kung ano.

Saka niya napansin ang singsing.

Nasa tabi lamang ito.

Payak.

Gintong-ginto.

Ngunit may kakaibang simbolong nakaukit sa loob.

Isang araw.

At isang buwan.

Kasunod ang taon.

1826

Napakurap siya.

“Bakit may taon?”

Maingat niya itong hinawakan.

At sa mismong sandaling dumikit ang metal sa kaniyang balat—

Biglang nagdilim ang paligid.

Napatayo siya.

Nagulat.

Nahulog ang diary.

Nawala ang ilaw.

Nawala ang silid.

Nawala ang bahay.

“Anong—?”

Umikot ang mundo.

Parang may humihila sa kaniya pababa.

Sumisigaw ang hangin sa kaniyang paligid.

Hindi siya makahinga.

Hindi siya makagalaw.

May mga aninong dumaraan sa kaniyang paningin.

Mga mukha.

Mga boses.

Mga sigaw.

Tunog ng kampana.

Tunog ng mga kabayo.

Tunog ng putok ng baril.

At sa gitna ng lahat ng iyon—

May isang boses.

Boses ng lalaki.

Malalim.

Malungkot.

Pamilyar.

“Hanapin mo ako.”

Napadilat siya.

Bumagsak siya sa lupa.

Napahawak sa dibdib.

Humihingal.

Nalilito.

“Anong nangyari?”

Mabilis siyang tumingin sa paligid.

At tuluyang nanlamig.

Hindi na siya nasa loob ng ancestral house.

Nasa gitna siya ng kagubatan.

Madilim.

Maalinsangan.

May mga kuliglig.

May mga sanga.

May mga puno.

At higit sa lahat—

Wala ang pickup truck.

Wala ang kalsada.

Wala ang modernong mundo.

“Ano ito?”

Tumayo siya.

Nanginginig.

Hindi niya maintindihan ang nangyayari.

Baka nananaginip siya.

Baka nahimatay siya.

Baka—

May narinig siyang yabag.

Marami.

Mabilis.

Palapit.

Bumilis ang t***k ng puso niya.

Mula sa mga puno ay lumitaw ang ilang lalaking may dalang itak at lumang baril.

Nakasuot sila ng simpleng damit.

May mga pulang panyo sa leeg.

At agad siyang pinalibutan.

“¡Alto!”

Napaatras si Luna.

“Ano?!”

Nakatutok ang mga sandata sa kaniya.

Nagkatinginan ang mga lalaki.

“Babae?”

“Sino siya?”

“Espiya ba ito?”

“Hindi ko alam.”

Tuluyan nang namutla si Luna.

Hindi costume ang suot nila. Hindi ito reenactment. Hindi ito pelikula. At lalong hindi ito panaginip.

Ramdam niya ang init.

Ramdam niya ang takot.

Ramdam niya ang putik sa ilalim ng kaniyang sapatos.

Totoo ang lahat.

At bago pa siya makapagsalita—

May isa pang lalaki ang lumabas mula sa dilim.

Agad na tumahimik ang lahat. Parang siya ang pinuno.

Matangkad.

Matapang ang tindig.

Maitim ang mga mata.

At nang tumama sa kaniya ang liwanag ng buwan—

Parang tumigil ang oras.

Nanlaki ang mga mata ni Luna.

Hindi siya makahinga.

Hindi siya makapaniwala.

Dahil nakilala niya ang mukha.

Parehong mukha.

Parehong lalaki.

Parehong taong nakita niya sa lumang diary.

Andres Salvador.

At sa kabilang panig, tila ganoon din ang naramdaman ng lalaki.

Natigilan ito.

Parang nakakita ng multo.

Parang may nakilala.

Matagal silang nagkatitigan.

Walang nagsasalita.

Walang gumagalaw.

Hanggang sa mahina nitong binigkas ang mga salitang nagpayanig sa buong pagkatao ni Luna.

“Imposible…”

Bahagyang kumunot ang noo nito.

“At bakit kamukha mo siya?”

Sa unang pagkakataon matapos ang lahat ng nangyari—

Nakaramdam si Luna ng tunay na takot.

Dahil isang tanong ang paulit-ulit na umuukit sa kaniyang isip.

Sino ang babaeng tinutukoy ni Andres?

At bakit parang matagal na siyang hinihintay ng lalaking dapat ay isinilang mahigit isang daang taon bago siya ipinanganak?