Ang Pangarap Ng Isang Kabit

Kabanata 2

Kabanata 2

Ang Hinahangaan

Pagkalipas ng ilang araw, tila nakaukit na sa isip ko ang bawat detalye ng hapong iyon. Sa bawat pagmulat ko sa umaga, ang unang pumapasok sa alaala ko ay hindi na ang hirap ni Nanay Lita, kundi ang imahe ng babaeng kasama ng tatay ko—ang paraan ng kanyang pagtindig, ang kinang ng kanyang suot, ang ginhawang tila nakadikit sa bawat galaw niya.

Dati, kapag nababanggit o nakikita ko ang mga taong yumaman at umasenso sa ibang paraan, nararamdaman ko ang hinanakit at galit. Pakiramdam ko ay nandadaya sila, parang kinuha nila ang dapat ay para sa iba. Pero ngayon, iba na ang nararamdaman ko. Sa halip na poot, isang uri ng pagkamangha ang tumubo sa puso ko.

Nakatayo ako noon sa tapat ng lumang salamin na nakasabit sa aming dingding—isa na lamang itong piraso ng salamin, bitak-bitak na sa gilid, at maulap na ang ningning dahil sa katandaan at alikabok. Hawak ko ang maliit na suklay na gawa sa kahoy, sinusubukang ayusin ang buhok kong magulo at tuyot dahil sa kakulangan ng pampaganda at sapat na pagkain. Habang sinasabay ko ang pagsusuklay, dahan-dahan kong inilapit ang mukha ko at tinitigan ang bawat anggulo, bawat kurba, bawat hugis ng mga mata at ilong ko.

At doon ko napansin, doon ko tiyak na napagtanto ang isang bagay na nagpatibok nang mabilis sa dibdib ko.

Kamukhang-kamukha ko siya.

Hindi lang basta magkatulad o magkamukha lang nang kaunti. Parang kopya. Parang siya ang malaking bersyon ng kung sino ako. Pareho kaming matangos ang ilong, pareho ang hugis ng mga mata na medyo pahilis ang dulo, pareho ang makakapal na kilay, at pareho ang hugis ng mukha na bahagyang maputol ang ibaba. Ang tanging pagkakaiba lang ay ang kulay at kinang. Sa kanya, maputi at makinis, parang porselana. Sa akin, kayumanggi dahil sa araw, may munting peklat sa noo mula sa pagkakadapa noong naglalaro, at tuyot ang balat dahil sa init at hirap. Pero kung babasagin ang liwanag, kung aalisin ang dumi at bakas ng hirap, magiging katulad niya ako. Walang pagkakaiba.

Napahinto ako sa pagsusuklay. Bumilis ang t***k ng puso ko, halos kumawala na sa dibdib.

Kamukhang-kamukha ko siya... Parang kambal kami na magkaiba lang ng panahon ng paglabas. Paano nangyari ito?

“Nanay,” tawag ko nang mahina, hindi inaalis ang tingin sa salamin.

Nasa likuran ko siya noon, nagtutupi ng mga nilabhang damit ng kapitbahay. Ang bawat tiklop ay maingat at banayad, parang ginto ang pinapakinabangan.

“Bakit, anak? May masakit ba? May nakakita ka bang sukat sa katawan mo?” tanong niya, agad na huminto at lumapit sa akin, handang alagaan at damayan gaya ng lagi niyang ginagawa.

Lumingon ako sa kanya, itinuro ko ang repleksyon ko sa salamin, at itinuro ko rin ang mukha niya.

“Nanay, bakit po parang hindi kita kamukha? Tignan niyo po ang mata ko, ang ilong ko... bakit po parang kamukha ko ‘yung babae kasama ni Tatay noong nakaraan? Tignan niyo po maigi, ha? Huwag niyo po sabihing hindi, kasi nakikita ko naman eh.”

Namutla si Nanay Lita. Nakita ko ang pagbabago ng kulay ng mukha niya, mula sa karaniwang kulay ng pagod ay naging maputla at malungkot. Dahan-dahan siyang yumuko, inalis ang tingin sa akin, at napabuntong-hininga nang malalim at mabigat.

“Ganyan talaga minsan, Sabby. May mga bagay na namamana natin hindi lang sa magulang natin, kundi pati sa mga ninuno natin. O baka naman... baka nagkataon lang talaga. Ang mahalaga, anak, mabuti kang tao. Katulad ko, katulad ng pamilya ko. ‘Yun ang dapat mong tignan at tularan, hindi ang hugis ng mukha.”

“Pero Nanay, hindi naman po nagkataon lang eh,” pagpupumilit ko, medyo tumaas nang kaunti ang boses ko. “Sobrang hawig po namin. Parang ako siya noong bata pa siya. Hindi niyo po ba napansin noong nandito sila? Noong nakatayo siya sa may pinto?”

Hinawakan niya ang magkabila kong balikat, marahan pero may bahid ng takot at pangamba.

“Napansin ko... oo, napansin ko. Pero huwag mo na ‘yang isipin pa, anak. Walang magandang maidudulot ‘yang mga bagay na ‘yan. Ang mukha ay panlabas lang. Kumukupas din ‘yan, nabubura din ng panahon. Ang ugali at kalooban... ‘yun ang nananatili habangbuhay.”

Panlabas lang? Pero Nanay, ‘yung panlabas ang nagdala sa kanya sa taas. ‘Yun ang dahilan kung bakit siya nasa magandang sasakyan, nasa malaking bahay, habang tayo nandito nagtitiis sa init at gutom.

“Nanay,” bulong ko habang nakatingin nang diretso sa mga mata niya, “maganda po ba ako? Sabihin niyo po ang totoo, ha? Huwag niyo po akong bolahin.”

Nanginginig ang mga labi niya habang sumasagot.

“Oo naman anak. Napakaganda mo. Sino ba naman ang magsasabing hindi? Ikaw ang pinakamagandang bata sa mundo para sa akin. Walang makakapantay sa ganda mo, dahil galing ka sa dugo ko.”

“Kung maganda po ako... at kamukha ko siya... ibig sabihin po ba... magiging katulad ko rin siya noon? Noong ka-edad ko pa lang siya? Ganoon din po ba siya kapayat? Ganoon din po ba ang kulay nya? Ganoon din po ba ang mukha niya bago siya yumaman?”

Natahimik si Nanay. Hindi siya sumagot. Binalik niya lang ang tingin sa mga damit na tinutupi, parang ayaw niyang ituloy ang usapan, parang may tinatago siyang katotohanang ayaw niyang matutunan ko.

“Alam niyo po ang sagot ‘di ba Nanay?” pangungulit ko pa. “Alam niyo po at ayaw niyo lang sabihin sa akin. Kasi kung aaminin niyo... aaminin niyo rin na tama siya. Tama ‘yung sinabi niyang maswerte siya kasi maganda at matalino siya.”

“Anak, huwag! Huwag mong paniwalaan ang sinabi niya,” mabilis na sabi niya, puno ng emosyon ang boses. “Mali ang turo niya. Napakaliit ng tingin niya sa mundo. Ang yaman ay hindi nasusukat sa ganda o talino lang. Ang tunay na yaman ay ang pagiging marangal at mabuti.”

Marangal? Mabuti? Tapos ano? Tapos gutom pa rin tayo? Tapos pagod pa rin ang katawan mo araw-araw?

“Nanay, tignan niyo po kami,” turo ko ulit sa salamin, itinabi ko ang mukha ko sa repleksyon niya. “Siya... dahil maganda siya, dahil matalino siya, dahil marunong siyang dumiskarte... nakuha niya ang Tatay. Nakuha niya ang lahat ng kayamanan at ari-arian na dapat sana ay para sa amin. Nakuha niya ang respeto at paghanga ng mga tao. Habang kayo... kahit napakabuti, kahit napakatapat, kahit napakamapagmahal... naiwan dito, naglalaba, naghihirap, nagtitiis.”

“Sabby, anak ko... huwag mong sukatin ang buhay sa kung ano ang nakikita ng mata,” malumanay niyang sagot, puno ng lungkot. “Hindi mo alam kung ano ang dinadala niya sa kaloob-looban niya. Hindi mo alam kung gaano kabigat ang konsensya niya. Ang tao, kahit anong yaman, kahit anong ganda... kapag masama ang ugali, hindi magiging masaya ‘yan.”

“Pero Nanay, mukha naman pong sobrang saya nya eh. Nakita ko po, nakangiti siya, tumatawa, masigla ang kilos. Tapos kayo... kahit sabihin niyong masaya kayo kasi mabuti kayo... nakikita ko naman po na umiiyak kayo kapag akala niyo tulog na ako. Nakikita ko po na masakitin kayo dahil sa trabaho. Nakikita ko po na minsan ay hindi kayo kumakain para lang mapaubos sa akin.”

Napahagulhol nang bahagya si Nanay Lita. Niyakap niya ako nang mahigpit, halos hindi na ako makawala.

“Mahal kita, anak. Mahal na mahal kita. At ayokong maranasan mo ang hirap. Pero mas ayokong lumaki kang may maling pananaw. Ang ganda ay nawawala. Ang talino ay pwedeng gamitin sa masama. Pero ang kabutihan... ‘yun ang mananatili sa’yo hanggang sa huling hininga mo.”

Mahal niya ako, alam ko ‘yun. Handa siyang ibigay ang buhay niya para sa akin. Pero hindi sapat ang pagmamahal lang para punuin ang tiyan. Hindi sapat ang kabutihan lang para itaboy ang hirap.

Humiwalay ako sa yakap niya at tinitigan ulit ang sarili ko sa salamin.

“Nanay, salamat po. Naiintindihan ko po ang gusto niyong sabihin. Pero... napapansin ko lang po talaga. At napapansin ko rin po... na binigyan ako ng mukhang katulad ng sa kanya. Hindi po ba kaya regalo ‘yan? Regalo ng tadhana? Binigyan niya ako ng ganitong itsura para... para umangat din ako balang araw?”

“Regalo? Anong klase ng regalo ang tinutukoy mo?” nagtatakang tanong niya.

“Regalo po ng Diyos o ng tadhana. Binigyan niya ako ng mukhang katulad ng sa babaeng nagtagumpay. Ibig sabihin po... mayroon din akong kung ano ang meron siya. Mayroon din akong susi para mabuksan ang pinto patungo sa magandang buhay. Hindi po ba ‘yun magandang balita?”

Umiling-iling si Nanay, parang takot na takot sa direksyon ng iniisip ko.

“Anak, ang tagumpay ay hindi nakukuha sa mukha lang. Paghirapan mo, pagtrabahuhan mo, sa tamang paraan. Huwag mong isipin na dahil maganda ka ay madali na ang lahat. Madalas, ‘yang mga ganyang tao... maraming kaaway, maraming inggit, at walang tunay na kaibigan.”

Kaaway o kaibigan... basta mayaman at masaya, okay lang sa akin. Mas pipiliin kong iginagalang at kinatatakutan kaysa kaibigan pero minamaliit at kinahihinayangan.

Mula noon, nagbago na ang tingin ko sa bawat bagay. Nagbago na ang tingin ko sa mundo.

Dati, kapag nakakita ako ng magandang damit na suot ng ibang bata, iniisip ko lang kung kailan kaya ako magkakaroon nito. Ngayon, habang nakatingin sa repleksyon ko, sinasabi ko sa sarili, maganda rin ako. Darating ang araw, mas maganda pa ang isusuot ko kaysa diyan. Mas kumikinang pa, mas mahal pa.

“Nanay,” tawag ko ulit habang naglalakad kami pauwi galing sa poso, bitbit ang mga timbang timba ng tubig.

“Ano ‘yun, anak? Pagod ka na ba? Akin na, tulungan na kita.”

“Hindi po, kaya ko pa. Gusto ko lang po itanong... kung makikita niyo po ulit siya... ano po ang sasabihin niyo sa kanya?”

Nag-isip sandali si Nanay, seryoso ang mukha.

“Sasabihin ko... na sana matuto siyang magpakumbaba. Na ang lahat ng meron siya ay hiram lang, at darating ang araw na maiiwan siyang walang dala kung hindi siya magbabago.”

Napangiti ako nang bahagya.

“Ako po... kung makikita ko siya ulit... sasabihin ko po... salamat.”

Nanlaki ang mata ni Nanay Lita, halos matisod siya sa daan.

“Salamat? Bakit mo siya pasasalamatan? Siya ang kumuha ng tatay mo. Siya ang dahilan kung bakit tayo naghihirap lalo.”

“Hindi po Nanay. Salamat po... kasi tinuro niya sa akin kung paano maging matapang. Tinuro niya sa akin kung ano ang kailangan para umasenso. At salamat po... kasi binigyan niya ako ng mukhang katulad ng sa kanya. Dahil sa kanya, alam ko na ngayon kung ano ang meron ako.”

“Anak... nakakatakot ang mga sinasabi mo. Parang hindi ka na ang dating Sabby na kilala ko,” malungkot na sabi niya.

“Nandito pa rin naman po ako, Nanay. Mahal na mahal ko pa rin kayo. Huwag po kayong mag-alala. Pero iba na lang po ang nakikita ko ngayon. Iba na ang naiintindihan ko.”

Pagdating namin sa bahay, ibinaba ko ang timba at agad na lumapit ulit sa lumang salamin. Inayos ko ang buhok ko, itinaas ko nang kaunti ang aking baba, at tinularan ko ang tindig at tingin ng babaeng hinahangaan ko. Mataas, mapagmataas, puno ng kumpyansa.

Ganito pala ang pakiramdam. Masarap pala sa pakiramdam ang tumingin nang mataas. Masarap pala ang pakiramdam na alam mong may halaga ka, na alam mong maganda ka, na alam mong may kaya ka.

“Nanay, tignan niyo po,” tawag ko habang nakatayo nang tuwid at mataas ang noo. “Kamukhang-kamukha ko po siya ‘di ba? Sabihin niyo po ang totoo.”

Tinitigan ako ni Nanay mula ulo hanggang paa. Nakita ko ang pagtulo ng luha sa gilid ng mata niya na mabilis niyang pinunasan.

“Oo... sa itsura... walang pinagkaiba. Pero anak, pakiusap... huwag mong gayahin ang ugali niya. Maganda pa ring maging mabuti. Payapa ang isip, malinis ang konsensya.”

“Alam ko po Nanay. Pakikinggan ko po kayo. Pero... gagamitin ko po ang itsura ko. Gagamitin ko po ang binigay sa akin ng tadhana. Dahil kung hindi ko gagamitin... sayang lang po. Sayang lang po na kamukha ko siya kung mananatili lang akong mahirap at lugmok dito.”

Lumapit ako sa kanya at hinawakan nang mahigpit ang kamay niyang puno ng kalyo at bakas ng sugat.

“Nanay, pangako po... hinding-hindi ko kayo iiwan. Hinding-hindi ko kayo pababayaan. Kapag umasenso na ako, kayo ang uunahin ko. Kayo ang magkakaroon ng pinakamagandang bahay, pinakamasarap na pagkain, pinakamalambot na higaan. Pero para magawa ko ‘yun... kailangan kong matuto sa kanya. Kailangan kong gamitin ang meron ako.”

“Anak... napakabata mo pa para mag-isip ng ganyan. Napakabigat niyan para sa ulo mo.”

“Nanay, maaga po akong natuto. Maaga po akong namulat kasi nakikita ko po ang buhay natin araw-araw. At nakita ko po ang buhay nila. Sapat na po ‘yun para malaman ko kung alin ang pipiliin ko.”

Hapon noon nang marinig namin ulit ang pamilyar na ugong ng makina. Agad akong tumakbo palabas, iniwan si Nanay sa loob. Doon ko nakita ulit ang itim na sasakyan, mabagal na nagdadaan sa tapat ng bahay namin.

Nasa bintana siya, nakangiti habang nakikipag-usap sa tatay ko. Kumikinang ang alahas niya, presko ang suot, masaya at payapa ang mukha.

Hindi ako nagtago. Hinarap ko ang sasakyan. Tinitigan ko siya nang deretso, sa mga mata, sa pamamagitan ng salamin ng kotse. Itinaas ko ang baba ko, tinularan ko ang tindig niya, at nginitian ko siya ng ngiting puno ng kumpyansa at pagkilala.

Sa isang iglap, parang naramdaman niya ang tingin ko. Lumingon siya palabas, at nagtama ang mga mata namin.

Sandali lang ‘yon, siguro wala pang limang segundo. Pero sapat na ‘yon para sa akin. Nakita ko ang gulat sa mukha niya. Nakita ko ang pagkamangha. Nakita ko ang pagtigil ng ngiti niya habang nakatingin sa akin. Alam kong nakita niya. Alam kong napansin niya. Alam kong sa murang edad na siyam na taong gulang, nakita niya ang sarili niya sa mukha ko.

Dumaan ang sasakyan at nawala na sa paningin ko, pero nanatili akong nakatayo doon, nakangiti nang malaki at puno ng pananabik.

Nakita mo ba? Alam mo na ngayon... hindi lang ikaw ang may ganitong mukha. May kapareha ka. At balang araw... hindi lang tayo magkamukha. Magiging mas higit pa ako sa’yo. Dahil ikaw... nakuha mo lang ang lahat sa ganda at talino. Pero ako... dadalhin ko pa ang aral na natutunan ko kay Nanay. Dadalhin ko pa ang pagmamahal at determinasyon na wala sa’yo.

Lumapit si Nanay sa akin, inalalayan akong pumasok ulit sa bahay.

“Nakita mo siya ulit, ano?” tanong niya nang mahina.

“Opo Nanay. Nakita niya rin po ako. At alam niyo po ba... parang kinilala niya ako. Parang alam niyang kamukha ko siya.”

“Naku... sana ay hindi magdulot ‘yan ng gulo o kapahamakan sa’yo.”

“Huwag po kayong mag-alala. Wala pong gulo. Simula pa lang po ‘to. Simula na ng pag-ahon ko.”

Gabi na noon, nakahiga kami sa magkatabing banig habang rinig ang mahihinang ingay ng mga kuliglig sa labas. Nakapikit na si Nanay, akala niya ay tulog na rin ako. Pero nakadilat pa rin ako, nakatingin sa kisameng gawa sa kawayan, at inuulit-ulit ang mga pangyayari sa isip ko.

Si Nanay... mabait, matapat, mapagmahal... pero naghirap, lugmok, laging talo.

Siya... maganda, matalino, matapang... pero mayaman, masaya, laging panalo.

Ako... kamukhang-kamukha niya. Binigyan ako ng mukha na katulad ng sa babaeng nagtagumpay. Regalo ito ng tadhana. Ito ang senyales na nakalaan din para sa akin ang magandang buhay. Nakalaan din para sa akin ang yaman, ang saya, ang kapangyarihan, at ang respeto.

Huminga ako nang malalim at bumulong sa dilim.

“Salamat po... sa inyong dalawa. Sa inyo Nanay, kasi tinuruan niyo akong magmahal at magtiis. Sa inyo po... kasi tinuruan niyo akong maghangad at umasenso. Dahil sa inyo, alam ko na ngayon kung sino ako at kung ano ang magiging ako.”

Mula noon, malinaw na sa akin ang lahat. Hindi na ako magtitiis. Hindi na ako magpapaiwan. Dahil kung mayroong nakagawa ng ganoong tagumpay at kamukha ko siya... ibig sabihin, kaya ko rin. At gagawin ko rin.