Siya ay Wala na

Kabanata 1: Ang Pananaw ng Ikatlong Tao Malamig ang gabi, ngunit mas malamig ang katahimikan na namutawi sa loob ng maliit na sala nina Rosa at Dante. Nakaupo si Rosa sa lumang sofa, yakap-yakap ang isang unan habang nakatitig sa pintong gawa sa matigas na narra. Ang bawat tik-tak ng lumang orasan sa dingding ay tila isang mabigat na hampas sa kanyang dibdib, dahan-dahang pumapatay sa natitira niyang pag-asa. Alas-dose na ng gabi. Ito na ang ikatlong gabi sa linggong ito na nahuhuli sa pag-uwi si Dante nang walang anomang pasabi o maikling mensahe sa telepono. Para kay Rosa, ang kanilang tahanan na dating puno ng init at tawanan ay unt-unting nagiging isang malamig na kahon ng mga alaala. Hinaplos niya ang gasgas na tela ng sofa. Naalala niya kung paano nila pinag-ipunan ni Dante ang kasangkapang ito noong unang taon ng kanilang kasal. Noong mga panahong iyon, sapat na ang magkatabi silang nangangarap habang pinapanood ang pag-ulan sa labas. Ngunit ngayon, ang espasyo sa pagitan nilang dalawa ay tila isang malawak na karagatan na hindi na niya kayang tawirin. Narinig niya ang pamilyar na ugong ng makina at ang marahang busina ng sasakyan sa labas ng kanilang gate. Agad na tumayo si Rosa, tila isang sundalong nag-aabang sa utos ng kanyang heneral. Inayos niya ang kanyang simpleng duster, hinila ang laylayan nito pababa, at mabilis na lumapit sa pinto upang buksan ito bago pa man kumatok ang asawa. Bumukas ang pinto at sinalubong siya ng malamig na hangin ng gabi, kasabay ng pagpasok ni Dante. Ngunit hindi lang hangin ang pumasok sa loob ng sala. Sumama sa simoy ang nangingibabaw na amoy ng alak, hinaluan ng banayad ngunit matapang na halimuyak ng isang mamahaling pabango ng babae—isang pabango na alam na alam ni Rosa na hindi siya ang gumagamit, dahil ang tanging kayang bilhin ng kanyang badyet ay ang simpleng cologne mula sa palengke. "Gabi na, Dante. Kumain ka na ba? Ipinaghanda kita ng paborito mong sinigang," malambing ngunit may malinaw na kaba sa boses na tanong ni Rosa. Pinilit niyang lagyan ng ngiti ang kanyang mga labi, nagbabasakaling mapansin ng asawa ang kanyang pagsisikap na maging isang mabuting katuwang sa bahay. Hindi tumingin si Dante sa kanyang asawa. Ang kanyang mga mata ay nanatiling nakatutok sa kawalan habang dire-diretso ang kanyang lakad patungo sa kanilang kwarto. Ang kanyang mga kamay ay mekanikal na gumalaw, dahan-dahang naghuhubad ng kanyang nakasabit na kurbata at binubuksan ang unang dalawang butones ng kanyang polo. "Kumain na ako sa labas kasama ang mga kliyente, Rosa. Matulog na tayo, pagod ako," maikli at malamig nitong sagot. Walang emosyon ang kanyang boses, walang himig ng pag-aalala, at mas lalong walang bakas ng lambing. Iyon lang. Isang maikling pangungusap na tila isang pader na itinayo sa pagitan nilang dalawa. Walang halik sa noo na dating tradisyon nila tuwing darating siya mula sa trabaho. Walang banayad na "kumusta ang araw mo?" na nagpapakita ng interes sa buhay ng kanyang kabiyak. Walang yakap na magpaparamdam kay Rosa na ligtas siya sa piling ng lalaking pinangakuan niya ng habambuhay sa harap ng altar. Naiwang nakatayo si Rosa sa may pintuan, pinapanood ang dahan-dahang pagsasara ng pinto ng kanilang silid. Ang bawat hakbang ni Dante palayo ay parang pagpapakalas sa mga hibla ng kanilang relasyon. Lumapit siya sa kusina, binuksan ang takip ng palayok kung saan naroon ang lumalamig na sinigang. Ang usok nito ay matagal nang nawala, katulad ng init ng pag-ibig na unt-unting nauubos sa kanilang dalawa. Sa huli, pinatay niya ang ilaw sa sala at nahiga sa sofa, hindi naglalakas-loob na pumasok sa kwarto upang hindi maging istorbo sa natutulog na asawa. Kinabukasan, ang sikat ng araw ay hindi naging sapat upang gisingin ang natutulog na sigla sa puso ni Rosa. Maagang dumalaw si Rosita, ang matalik na kaibigan ni Rosa simula pa noong panahon ng kanilang kabataan. May dala itong supot ng mainit na pandesal, isang simpleng regalo na madalas nitong gawin tuwing Sabado ng umaga upang makipagkuwentuhan. Habang nagkakape sila sa maliit na mesa sa kusina, ang katahimikan ni Rosa ay naging masyadong maingay para kay Rosita. Hindi napigilan ng matalik na kaibigan ang magtanong nang mapansin ang mugtong mga mata at ang maitim na bilog sa ilalim ng mga paningin ni Rosa—mga pisikal na ebidensya ng isang gabi ng tahimik na pagluha. "Rosa, magkaibigan tayo simula bata pa. Kilala kita. Alam ko kung kailan ka masaya at alam ko kung kailan may mabigat na dalahin ang puso mo," seryosong panimula ni Rosita, habang ibinababa ang kanyang tasa ng kape. "May problema ba kayo ni Dante? Nitong mga nakaraang araw, napapansin kong palagi siyang umaalis nang napakaaga at umuuwi nang madaling-araw. At kagabi, nakita ko ang pagdating niya. Iba ang kilos niya, Rosa. Iba ang tingin niya sa iyo... tila wala na ang dating kislap na nakikita ko sa kanya noong bago pa lang kayo." Ang mga salita ni Rosita ay tila isang matalim na karayom na tumusok sa lobo ng pagkakait na pilit na binuo ni Rosa sa kanyang sarili. Napayuko si Rosa, hindi kayang salubungin ang nag-aalalang tingin ng kaibigan. Pumatak ang isang malaking butil ng luha mula sa kanyang mga mata, direkta sa itim na kape sa kanyang tasa, lumikha ng maliliit na alon na mabilis ding naglaho. "Hindi ko alam, Rosita," basag ang boses na panimula ni Rosa, habang mahigpit na hawak ang baso upang pigilan ang pagnginig ng kanyang mga kamay. "Narito siya sa bahay. Katabi ko siya, nakikita ko siya, ngunit nararamdaman ko... parang wala na siya talaga. Parang iniwan na niya ako sa isip at puso niya. Ang tanging natira na lang sa amin ay ang papel ng kasal at ang bubong na ito na pareho naming tinitirhan." Huminga nang malalim si Rosa, pinilit na punasan ang luha gamit ang likod ng kanyang kamay. "Sinusubukan ko naman, Rosita. Nagluluto ako ng mga paborito niya, pinapanatili kong malinis ang bahay, hindi ko siya kinukulit kapag sinasabi niyang pagod siya sa opisina. Pero kahit anong gawin ko, pakiramdam ko ay naglalakad ako sa ibabaw ng manipis na salamin. Isang maling galaw ko lang, mababasag ang lahat." Hinawakan ni Rosita ang malamig na kamay ng kaibigan, pinisil ito nang mahigpit upang magsilbing sandalan at bigyan ito ng lakas. "Huwag mong hayaang sirain ka ng katahimikan niya, Rosa. Ang pinakamahirap na kalaban sa isang relasyon ay hindi ang sigawan, kundi ang kawalan ng pakialam. Kung may itinatago siya, kung may iba mang dahilan ang pagbabago niya, tandaan mo ang sinasabi ng matatanda: lalabas at lalabas ang katotohanan. Walang lihim na hindi nabubunyag sa ilalim ng sikat ng araw." "Natatakot ako, Rosita," bulong ni Rosa. "Natatakot ako na baka isang araw magising ako, wala na ang natitirang piraso ng buhay na binuo ko. Paano kung tama ang hinala ko? Paano kung may iba na nga?" "Kung dumating ang araw na iyon, hindi ka mag-iisa," matapang na sagot ni Rosita. "Ngunit sa ngayon, kailangan mong maging matatag. Huwag mong hahayaang ubusin ka ng isang lalaking hindi nakikita ang halaga mo. Tingnan mo ang sarili mo, Rosa. Napababayaan mo na ang kalusugan mo dahil sa pag-iisip sa kanya." Habang nag-uusap nang malalim ang magkaibigan sa loob ng kusina, isang marangyang itim na kotse na may madidilim na bintana ang dahan-dahang dumaan sa harap ng kanilang simpleng bakod na gawa sa kahoy at bakal. Ang sasakyan ay hindi pamilyar sa bayang iyon; makikita ang kinang ng bago nitong pintura na hindi angkop sa mapikong kalsada ng kanilang kapitbahayan. Huminto ang sasakyan saglit, eksaktong sa tapat ng bintana ng kusina kung saan nakaupo sina Rosa at Rosita. Sa loob ng sasakyan, sa likod ng tinted na salamin na nagtatago ng kanyang mukha mula sa labas, isang lalaki ang nakatitig nang matagal at may kalaliman sa bintana. Ang kanyang mga kamay ay mahigpit na nakahawak sa manibela, habang ang kanyang mga mata ay nakatutok sa pamilyar na anino ng babaeng nakayuko sa loob ng bahay. Si Roldan. Siya ang lalaking pitong taon na ang nakalilipas ay humawak sa mga kamay ni Rosa sa ilalim ng parehong sikat ng araw, nangangako na ibibigay ang buong mundo at ang lahat ng bituin sa langit bago siya napilitang umalis patungong ibang bansa upang magtrabaho at maghanap ng magandang kinabukasan. Noong mga panahong iyon, wala siyang anomang yaman na maipagmamalaki kundi ang kanyang malinis na intensyon at wagas na pag-ibig. Ngunit ang kahirapan ay naging pader, at ang distansya ay naging dahilan upang magkahiwalay ang kanilang mga landas, hanggang sa napabalitang nagpakasal na si Rosa kay Dante, ang lalaking may stable na trabaho sa lungsod. Ngayon, bumalik na si Roldan. Hindi na siya ang mahirap na binatang lumisan na may luha sa mga mata. Bumalik siya na may dalang tagumpay, kapangyarihan, at kayamanan na sapat upang bilhin ang anomang gustuhin niya. Ngunit sa kabila ng lahat ng perang mayroon siya, alam niyang may isang bagay na hindi kailanman napalitan sa kanyang puso—ang kanyang pagmamahal kay Rosa. Mula sa loob ng kanyang kotse, nakita ni Roldan ang marahang paggalaw ng balikat ni Rosa, isang senyales na alam niyang ginagawa ng babae tuwing ito ay tahimik na umiiyak. Kumuyom ang kanyang kamao. Ang galit at pagnanais na protektahan ang babae ay nag-alab sa kanyang dibdib. Sa pagkakataong ito, matapos ang pitong taon ng pagtitiis at paghahanap ng tamang panahon, hindi niya hahayaang makitang umiiyak ang babaeng pinakamamahal niya dahil sa pagkukulang ng ibang lalaki. Dahan-dahang tinapakan ni Roldan ang gasolinador, at ang itim na kotse ay muling kumilos patungo sa dulo ng kalsada, nag-iiwan ng usok at alikabok sa hangin. Ngunit ang kanyang pag-alis ay pansamantala lamang. Ang kanyang pagbabalik ay hindi isang aksidente; ito ay isang nakaplanong hakbang upang bawiin ang anomang nawala sa kanya, at upang simulan ang isang bagyong gigising sa natutulog at malamig na mundo nina Rosa at Dante. Sa loob ng kwarto, nagising si Dante mula sa kanyang mababaw na tulog. Tiningnan niya ang kanyang repleksyon sa salamin ng aparador. Pagod ang kanyang mukha, may bakas ng matinding stress mula sa kanyang mga sikretong transaksyon sa lungsod—mga bagay na hindi alam ni Rosa at hindi niya kailanman planong sabihin dito. Para sa kanya, si Rosa ay bahagi ng kanyang past, isang paalala ng kanyang simpleng simula na pilit niyang tinatakasan habang umaakyat siya sa mataas na lipunan. Kinuha ni Dante ang kanyang amerikana na nakasampay sa upuan, pumasok sa banyo upang maghilamos, at lumabas ng kwarto nang hindi man lang tinatawag ang asawa. Pagdating niya sa sala, nakita niya ang supot ng pandesal sa mesa at ang dalawang tasa ng kape na iniwan nina Rosa at Rosita na lumabas muna sa bakod upang magpaalam. Walang anomang pasabi, kinuha ni Dante ang kanyang mga susi at lumabas ng bahay, sumakay sa kanyang sasakyan at mabilis na umalis patungo sa lungsod. Ang bawat gulong ng kanyang sasakyan ay tila naglalayo pa sa kanya sa buhay na kanyang sinimulan. Para sa kanya, ang kasal ay isang obligasyon na lamang, isang kontrata na nawalan na ng buhay at kahulugan. Nang bumalik si Rosa sa loob ng sala, tanging ang amoy na lamang ng pabango ni Dante ang naiwan, kasabay ng tunog ng orasan na patuloy sa pag-ikot. Tumingin siya sa labas ng bintana, pinagmamasdan ang langit na unt-unting nagiging makulimlim, tila nakikiramay sa unt-unting paglamlam ng kislap ng kanyang buhay pag-ibig. Hindi niya alam na sa labas ng kanyang maliit at tahimik na mundo, ang mga puwersa ng nakaraan at kasalukuyan ay nagsisimula nang magtagpo, nagbabantang magdala ng isang malaking pagbabago na susubok sa kanyang katatagan, sa kanyang kasal, at sa kanyang sariling pagkakakilanlan. Hanggang sa kanyang maramdaman na ang pagkawala ng matinding emosyon, pananabik, at pag-aaruga sa isa't isa. Ang "kislap" ay parang pinatay ng isang maliit kamay at ang apoy ng pag-ibig noong una silang magkasama, at ang "paglamlam" ay ang paglaho ng emosyong ito dahil sa distansya o pagwawalang-bahala. At si Rosa ay sumandal sa dingding ng kanilang bahay.Tulala at animo'y lutang na lutang ang isipan. "Saan na nga ba nagpunta si Dante?" Tanong niya sa kanyang isipan habang tumitingin sa ibabaw ng mga ulap.