AGOS: Ang Datung Aswang

Sa panahong ang mga bundok ay hindi pa nakikilala sa mga pangalang ibinigay ng mga dayuhan, at ang mga ilog ay dumadaloy nang malaya mula sa kabundukan patungo sa dagat, naroon ang barangay ng Kawayanan. Ito ay isang masagana at payapang pamayanan na nakatayo sa pampang ng isang malawak at malinaw na ilog, na siyang nagbibigay-buhay sa kanilang mga palayan at taniman. Ang mga tao rito ay masinop, matatag, at may malalim na paggalang sa mga espiritu ng kalikasan at sa kanilang mga ninuno. Sa gitna ng barangay ay nakatayo ang malaking bahay ni Datu Gamael, ang pinuno ng Kawayanan. Siya ay isang matandang lalaki na puno ng karunungan, iginagalang hindi lamang dahil sa kanyang kapangyarihan kundi dahil sa kanyang katarungan at malasakit sa kanyang mga nasasakupan. Ngunit sa likod ng kanilang kapayapaan, ang katanyagan ng Kawayanan ay hindi lamang nagmumula sa kanilang ani at yaman. Kilala sila sa buong lambak dahil sa isang tao-isang mandirigma na ang pangalan ay naging kasingkahulugan ng lakas, tapang, at hindi matatawarang galing sa pakikidigma. Siya ay si Agos. Si Agos ay nasa kanyang kalakasan na-nasa edad dalawampu't lima. Ang kanyang pangalan ay hango sa agos ng tubig: mabilis, matatag, at walang makapipigil. Sa katunayan, ang kanyang katawan ay tila hinulma mula sa pinakamatigas na kahoy at pinakamatibay na bato. Mataas siyang tao, halos dalawang ulo na mas matangkad kaysa sa karaniwang lalaki ng barangay. Ang kanyang balat ay kulay tanso, pinakinis at pinaitim ng matagal na pagbilad sa araw habang siya ay nagtatrabaho, nangangaso, o sumasanay sa pakikidigma. Wala siyang suot na ibang damit kundi ang tradisyunal na bahag-isang mahabang piraso ng tela na kulay asul at pula, mahigpit na nakabalot sa kanyang baywang at pagitan ng mga hita, na bumubaba nang bahagya hanggang sa kanyang mga hita. Ito ay sapat na upang matakpan ang kanyang pagkatao, ngunit lantad na lantad ang kanyang katawan-isang katawan na puno ng mga ugat ng kalamnan na gumagalaw at umuumbok sa bawat galaw niya. Ang kanyang mga braso ay kasinglaki ng hita ng karaniwang tao, ang kanyang dibdib ay malapad at matigas, at ang kanyang mga binti ay parang mga haligi na kayang sumuporta ng mabigat na pasanin o humakbang nang malayo at mabilis. Ngunit ang higit na nakatawag-pansin at nagbibigay sa kanya ng kakaibang anyo ay ang kanyang mga tato. Mula sa kanyang leeg pababa sa kanyang mga balikat, dibdib, likod, at hanggang sa kanyang mga bisig at binti, ay nakaukit ang iba't ibang mga disenyo-mga hugis ng ahas, ng agila, ng alon, at ng mga sinaunang simbolo na nagkukuwento ng kanyang mga nagawa. Ang bawat guhit, ang bawat kulay na asul at itim na tumatak sa kanyang balat, ay sumisimbolo ng isang tagumpay, ng isang labanan na kanyang ipinaglaban at napanalunan. Sinasabing wala nang matatak sa kanyang katawan na walang katumbas na kwento ng katapangan. Ang mga ito ay hindi lamang palamuti; ito ang kanyang sertipiko ng kagitingan, ang kanyang baluti na nagpapakita sa lahat na siya ay isang mandirigma na marami nang nakaharap na panganib at nakaligtas dito. Ang kanyang buhok ay mahaba, itim at makintab, na karaniwang itinatali niya sa likod upang hindi makaharang, habang ang kanyang mga mata ay kasingtalim ng kanyang itak-mga mata na nakikita ang bawat galaw ng kaaway, bawat pagbabago ng hangin, at bawat banta na darating. Sa araw na iyon, ang buong barangay ay nasa kaguluhan. Mula sa kabundukan, mula sa karatig na pamayanan ng Dulong-Bato, ay bumaba ang isang hukbo ng mga mandirigma. Matagal nang inggit si Datu Manduk, ang pinuno ng Dulong-Bato, sa kasaganaan ng Kawayanan. Ang kanilang lupain ay mabato at tigang, samantalang ang sa Kawayanan ay laging nabubuhusan ng tubig at puno ng buhay. Sa pangunguna ni Manduk, dinaluhan niya ang halos lahat ng kanyang matipunong tauhan-mahigit limampung lalaki, armado ng mga sibat, itak, at mga kalasag na gawa sa matigas na kahoy at balat ng hayop. Dumating sila na sumisigaw, nagbabantang papatayin ang sinumang lumaban, at aagawin ang lahat ng yaman, mga ani, at maging ang mga kababaihan ng Kawayanan. Ang mga tao ay nagtakbuhan. Ang mga matatanda at mga bata ay nagtago sa mga ligtas na dako, habang ang mga lalaki ng Kawayanan, bagama't matatapang, ay natakot sa dami ng kalaban. Nagtipon sila sa harap ng bahay ni Datu Gamael, hawak ang kanilang mga sandata, ngunit halatang nanghihina ang kanilang loob. Nakatayo si Datu Gamael sa hagdanan ng kanyang bahay, mukhang seryoso at nag-aalala. "Mga anak ng Kawayanan!" sigaw niya. "Hindi tayo magpapasakop! Ipagtatanggol natin ang ating lupain at ang ating karangalan!" Ngunit bago pa man makabuo ng maayos na hanay ang mga mandirigma ng Kawayanan, narinig nila ang malakas na lagapak ng mga paa at ang tila kulog na sigaw mula sa gilid ng ilog. Doon lumitaw si Agos. Nag-iisa lamang siya. Wala siyang kasama. Sa kanyang kanang kamay ay hawak niya ang isang mahabang itak na gawa sa bakal na matalas na parang labaha, at sa kaliwa naman ay isang malaking kalasag na gawa sa kahoy ng puno ng narra at nakapatong ang balat ng bukaraw. Ang kanyang mga mata ay nagliliyab. Ang bawat ugat sa kanyang katawan ay tila humahalimuyak ng kapangyarihan. Ang mga tato sa kanyang balat ay tila nabuhay at gumalaw dahil sa galit at diin ng kanyang pagkilos. "Hindi niyo kailangang ilagay sa panganib ang inyong mga sarili," sabi ni Agos sa malakas at buo niyang boses, na rinig hanggang sa dulo ng pamayanan. "Dito lang kayo. Ako ang haharap sa kanila." Bago pa man makasagot ang sinuman, tumakbo na siya patungo sa hukbo ng Dulong-Bato. Ang kanyang pagtakbo ay parang hangin-mabilis, walang kahirap-hirap, at puno ng pwersa. Nang makita siya ng mga kaaway, nagtawanan sila. "Isang tao lang ba ang susalubong sa amin?" sigaw ng isa sa kanilang mga pinuno. "Napakadaling panalo ito! Bihagin siya at ipakita natin sa kanila kung sino ang tunay na makapangyarihan!" Lumapit ang limang matipunong mandirigma ng Dulong-Bato, sabay-sabay na itinutok ang kanilang mga sibat kay Agos. Ngunit hindi natinag ang mandirigma ng Kawayanan. Sa isang iglap, yumuko siya, umilag sa mga tulis ng sibat, at sa isang mabilis na hagis ng kanyang itak, tinamaan niya ang braso ng isa habang ginagamit ang kanyang kalasag upang itulak at pabagsakin ang dalawa pa. Ang lakas ng kanyang tulak ay sapat upang mapaalis sila ng ilang metro, na parang mga manika na tinangay ng bagyo. Hindi tumigil si Agos. Umikot siya, gumamit ng kanyang katawan bilang isang sandata mismo. Ang bawat suntok, bawat sipa, bawat hampas ng kanyang kalasag ay may dalang lakas na kayang baliin ang buto. Ang mga simbolo sa kanyang katawan ay tila nagbabala sa mga kalaban, ngunit sa kanilang kasakiman, hindi nila ito pinansin. Pinalibutan siya ng higit pa sa sampung tao, umaasang mapapagod siya sa dami, ngunit nagkamali sila. Si Agos ay parang isang agila sa gitna ng mga ibon, o kaya ay isang malaking alon na humahampas sa pampang. Kung paanong ang tubig ay dumadaloy at lumulusot sa anumang siwang, ganoon din si Agos. Ang kanyang mga galaw ay likas, walang pilitan. Umilag siya sa mga tagos, humampas pabalik nang may katumpakan at lakas. Ang tunog ng pagbabanggaan ng mga bakal, ang mga daing ng nasusugatan, at ang mga sigawan ay umalingawngaw sa buong paligid. Ang mga tao ng Kawayanan ay nakatunganga, hindi makapaniwala sa nakikita nila. Nakita nila kung paano pinagpira-piraso ni Agos ang hanay ng kaaway. May isang malaking lalaki mula sa Dulong-Bato, na kasingtangkad din ni Agos, na may dalang malaking pamalo. Buong pwersa niyang ibinagsak ito kay Agos, ngunit salag lamang ng kalasag ang ginawa ng huli. Ang lakas ng bagsak ay umugong sa hangin, ngunit hindi man lang umurong ni isang hakbang si Agos. Sa halip, ngumisi lamang siya, at bago pa man maiangat muli ng kalaban ang kanyang sandata, sinaktan na siya ni Agos ng isang matinding suntok sa tagiliran na nagpatumba rito at nagpatalsik sa kanya nang ilang talampakan ang layo. Lumaban si Agos nang walang takot, nang walang pag-aalinlangan. Ang kanyang bahag ay humahampas sa kanyang mga binti kasabay ng kanyang mabilis na pagkilos, at ang kanyang mga tato ay lalong lumitaw dahil sa pawis at pagsikat ng araw. Ang bawat sugat na tinatamo niya-kung mayroon man-ay tila hindi niya nararamdaman. Ang kanyang isip ay nakatuon lamang sa isa: protektahan ang kanyang barangay, at itaboy ang mga mananakop. Sa loob lamang ng maikling panahon, ang lupa ay nabahiran ng dugo ng mga kaaway. Ang iba ay tumatakbo na palayo, takot na takot sa nakita nilang lakas. Si Datu Manduk, na noo'y puno ng yabang, ay ngayon ay nanginginig na lamang habang nakatayo sa likuran ng kanyang mga tauhan. Nakita niya kung paano nag-iisang tinaob ni Agos ang buong hukbo-kung paano niya pinabagsak ang mga matatapang niyang mandirigma na parang mga bata lamang. Nang makita ni Agos na nagsisimula nang umatras ang mga natitirang kalaban, tumakbo siya palapit kay Manduk. Ang kanyang mga mata ay nakatitig nang diretso sa datu, puno ng banta ngunit may hawak na pagpipigil. "Bumalik kayo sa inyong kabundukan!" sigaw ni Agos, ang kanyang boses ay dumadagundong. "At huwag na huwag kayong babalik dito. Ang lupang ito ay protektado, at hangga't ako ay nabubuhay, walang sinuman ang makatutungtong dito upang maghasik ng lagim!" Dahil sa takot at hiya, walang nagawa si Manduk kundi tumalima. Kasama ang kanyang mga natitirang tauhan, nagmadali silang umalis pabalik sa kanilang lupain, bitbit ang kanilang mga sugat at ang kwento ng isang mandirigma na walang kapantay. Nang makaalis na sila, ang buong Kawayanan ay sumigaw sa tuwa at pasasalamat. Nagtakbuhan ang mga tao palapit kay Agos, nagpupugay, nag-aalay ng tubig at pagkain. Si Datu Gamael ay bumaba mula sa kanyang bahay, maluha-luha ang mga mata sa tuwa at pagmamalaki. "Agos!" tawag ng Datu habang lumalapit. "Ikaw ang kalasag at espada ng ating pamayanan. Kung wala ka, baka wala na tayong uuwian ngayon. Utang namin sa iyo ang ating mga buhay at ang kalayaan ng ating lupain." Inakbayan niya ang binata, at naramdaman niya ang katigasan at lakas ng katawan nito. Ang mga tato ni Agos ay tila mga bituin na kumikinang sa kanyang balat, tanda ng isa na muling nagdagdag ng tagumpay sa mahabang listahan nito. Mula noon, lalo pang lumawak ang katanyagan ni Agos. Ang pangalan niya ay naging sumpa sa mga kaaway at awit naman sa mga kaibigan. Sa loob ng ilang araw, walang ibang pinag-uusapan ang mga tao kundi ang kanyang tapang at galing. Ilang araw matapos ang pangyayaring iyon, tinawag ni Datu Gamael si Agos sa kanyang tahanan. Nais niyang magkaroon ng mahalagang usapan. Nakaupo ang datu sa kanyang banig, sa loob ng malawak na bulwagan ng kanyang bahay. Ang hangin ay presko, at ang amoy ng mga insenso ay humahalimuyak sa paligid. Pumasok si Agos. Siya pa rin ay nakabahag, at bagama't malinis na ang kanyang katawan at wala nang dumi ng labanan, lantad pa rin ang kanyang katawan at ang mga nakaukit na kwento rito. Ang kanyang tindig ay tuwid at marangal. Lumapit siya at gumawa ng tanda ng paggalang sa Datu. "Nagpatawag po kayo, Datu Gamael," panimula ni Agos. Ang kanyang boses ay mahinahon, malayo sa boses na puno ng galit noong nakaraang labanan. Tinitigan siya ng matanda nang matagal. Nakita niya ang lahat-ang lakas, ang talino, ang kabutihan ng loob na nakatago sa likod ng matipunong anyo. "Agos," simula ng Datu nang seryoso. "Alam mo kung gaano kita pinahahalagahan. Hindi lamang dahil sa iyong lakas, kundi dahil sa iyong katapatan at pagmamahal sa ating mga tao. Matagal ko nang pinag-iisipan ito, at ngayong nakita ko muli ang iyong kagitingan, lalo kong napatunayan na tama ang aking desisyon." Huminto sandali si Datu Gamael, at huminga nang malalim bago ipagpatuloy. "Mayroon akong anak na si Sila. Siya ay maganda, mabait, at matalino. Siya ay karapat-dapat na mapangasahan ng sinumang lalaki sa buong lambak. At dahil kilala kita, at dahil nais kong pagbuklurin ang ating mga pamilya at masigurado ang kinabukasan ng ating pamayanan... Nais kong ialok sa iyo ang kanyang kamay sa pag-aasawa. Pakasalan mo si Sila, Agos." Hindi nagulat si Agos. Matagal na niyang alam na ito ay darating. Siya ay kilala bilang pinakadakilang mandirigma, at si Sila naman ang nag-iisang anak at prinsesa ng barangay. Ayon sa kaugalian, ang pagsasama ng dalawang ito ay itinuturing na pinakamagandang pangyayari, ang pagbubuklod ng lakas at ng kapangyarihan. Gayunpaman, malinaw sa kanyang puso at isip na hindi ito ang landas na nakalaan para sa kanya. Bahagyang yumuko si Agos bilang paggalang, at nang magsalita siya, malinaw at matatag ang kanyang boses, walang bahid ng pag-aalinlangan o panghihinayang. "Datu Gamael," panimula niya, "Malaki ang aking pasasalamat sa inyong alok. Ito ay isang karangalan na hindi ko inaasahan, at alam kong dala nito ay inyong lubos na pagtitiwala at pagpapahalaga sa akin. Alam ko rin na si Sila ay isang babaeng puno ng kabutihan, karunungan, at kagandahan. Marami ang nagnanais na mapangasawa siya, at alam kong masuwerte ang sinumang lalaki na pipiliin ng kanyang puso." Huminto sandali si Agos, itinaas ang kanyang tingin at tinitigan nang diretso ang matandang pinuno. "Ngunit... hindi ko maaaring tanggapin ang inyong alok. Hindi ko kayang pakasalan si Sila." Sa paligid, natahimik ang lahat ng kasama sa bahay ng Datu. Hindi sila makapaniwala. Si Datu Gamael naman ay nanatiling kalmado, bagama't may bakas ng pagtataka sa kanyang mga mata. Hindi siya nagalit o nagbago ang anyo; sa halip ay tumango lamang siya nang dahan-dahan. "Nauunawaan ko, Agos," wika ng Datu nang may lambing sa boses. "Hindi ako nagalit, at hindi ko ituturing na ito ay pagbabalewala sa aking kagustuhan. Alam kong may sarili kang landas na tinatahak, at hindi kita pipilitin sa bagay na hindi naaayon sa iyong kalooban. Marahil ay mayroon nang nakalaang babae sa iyong puso, o sadyang hindi pa panahon para sa iyo na mag-ugat at magkaroon ng sariling pamilya." Umiling si Agos. "Wala pong ibang babae ang nagmamay-ari ng aking puso, Datu. At hindi rin po dahil ayaw kong magkaroon ng pamilya. Ito ay dahil lamang sa alam ko sa aking sarili: hindi kami bagay ni Sila. Magkaiba kami ng mundong ginagalawan, magkaiba ang ating mga layunin at paraan ng pamumuhay. Kung kami ay magsasama, sa huli ay pareho lamang kaming magdurusa." Ngumiti nang bahagya si Datu Gamael, at inilapit niya ang kanyang upuan patungo sa pwesto ng binata. "Kung ganoon, pakinggan mo ang isa pang hangarin ko, Agos. Ang pag-aalok ko sa iyo kay Sila ay hindi lamang para sa pag-iisa ng ating mga dugo. Ito ay may kaugnayan sa kinabukasan ng Kawayanan. Matanda na ako, at alam kong hindi ako mananatili magpakailanman sa piling ninyo. Ang pamumuno ay isang mabigat na tungkulin, at kailangan ko ng isang taong mapagkakatiwalaan, matapang, at matalino na hahalili sa akin pagdating ng panahon."