ANG ANGEL SA TABI NG KALSADA

KABANATA 1: Alas-tres ng hapon noong araw na iyon. Ang init ng araw sa kapatagan ng Cebu ay tila hindi karaniwan—parang bawat sinag ay humahagupit sa lupa, nagpapawis sa bawat bahagi ng katawan, at nagtutulak sa sinuman na maghanap ng lilim o pahinga. Sa loob ng makintab at malaking sasakyan na minamaneho ko, malamig ang simoy ng hangin mula sa aircon, at malambot ang upuang nakasandal sa aking likod. Ngunit sa kabila ng lahat ng kaginhawaan na nasa paligid ko, ang pakiramdam sa loob ko ay iba—tila may malaking puwang na hindi mapunan, tila may bigat na hindi maalis kahit anong bilis ng takbo ng sasakyan ko. Ako si Lorenzo Miguel Marquez. Sa maraming tawag sa akin—"Enzo" ng mga kaibigan, "Ginoong Marquez" ng mga empleyado, at minsan ay "ang mapaglarong binata" ng mga taong nakakakilala sa ugali ko. Sa edad na dalawampu't walong taon, hawak ko na ang halos lahat ng pangarap ng karaniwang tao. Mula sa pamilyang may matatag na negosyo, nakapag-aral sa ibang bansa, nakapunta sa iba't ibang panig ng mundo, at hindi kailanman kinulang sa pera o koneksyon. Sinasabi ng lahat na napakaswerte ko, na tila nasa palad ko na ang buong mundo. Ngunit ang hindi nila alam, sa bawat paglipat ko ng lugar, sa bawat pagbabago ng kasama, lalo kong naramdaman ang pag-iisa. Sa loob ng limang nakaraang taon, tila naging takbo na ng buhay ko ang pagtakas. Takas sa mga obligasyon na pakiramdam ko ay hindi ko pa kayang harapin, takas sa mga tanong ng aking ama tungkol sa hinaharap at pagpapamilya, at higit sa lahat, takas sa sarili kong damdamin na hindi ko maunawaan. Nakilala ko ang napakaraming kababaihan—may mga magagandang modelo, matatalinong propesyonal, mga masayahing kasama sa mga pagtitipon. Lahat sila ay may kani-kaniyang ganda, may kani-kaniyang nakakaakit na katangian. Ngunit tila may pader sa pagitan namin. Kapag nagsisimula nang maging malalim ang ugnayan, kapag nagsisimula nang humingi ng paninindigan, doon ako tumatalikod at lumilisan. "Enzo, kailangan mo namang huminto minsan," sabi minsan ng matalik kong kaibigan na si Francisco o mas kilala bilang Kiko, habang magkasama kaming umiinom sa isang tahimik na sulok ng bar. "Hindi mo pwedeng takbuhan ang buhay habang buhay. Darating ang araw na mapapagod ka, at wala kang babalikan." Tumawa lang ako noon at itinaas ang baso ko. "Sino bang nagsasabing tumatakbo ako? Pinipili ko lang kung ano ang nararapat sa akin. Bakit ko pipiliin ang isa kung maaari kong makilala silang lahat?" Ngunit ang tawa ko noon ay walang kasamang ligaya. Sa ilalim nito ay ang pagtatangka kong takpan ang katotohanang hindi ko alam kung ano talaga ang hinahanap ko. Sa bawat paggising ko sa umaga sa tabi ng bagong mukha, lalo kong naramdaman ang kawalan ng saysay ng lahat ng ito. Parang naglalakad ako sa malawak na disyerto—maraming nakikita, maraming nadadaanan, pero walang tubig na makapagpapawi sa uhaw ng aking kaluluwa. Noong araw na iyon, wala akong tiyak na patutunguhan. Umalis ako sa bahay matapos ang isang mainit na pagtatalo ng aking ama. Sinabi niyang wala akong direksyon, na sinasayang ko ang pagkakataong ibinigay sa akin, at na darating ang panahon na pagsisisihan ko ang lahat ng pagpapaliban ko sa mga bagay na mahalaga. Sa halip na makinig, sumakay ako agad sa sasakyan at nagmaneho palayo sa siyudad. Basta lang lumayo sa mga puna, sa mga inaasahan, at sa boses na nagsasabing hindi pa ako sapat. Lumipas ang oras at napansin kong palayo na ako sa mga kabihasnan. Ang matataas na gusali ay napalitan na ng mga puno at malalawak na taniman. Ang maingay na kalsada ay naging makitid na daan na puno ng mga puno ng niyog at mangga sa magkabilang panig. Wala akong balak huminto, ngunit biglang humina ang takbo ng sasakyan ko at kalaunan ay tumigil na ito nang tuluyan sa gitna mismo ng isang kanto. Sinubukan kong paandarin ulit ngunit tila ayaw na nitong sumunod. Napabuntong-hininga ako at sumandal sa upuan. Tila ito hudyat na kailangan ko talagang huminto sandali. Habang nag-iisip kung ano ang gagawin, napansin ko ang isang maliit na gusali sa tabi mismo ng kanto. Hindi ito bago, ngunit napakalinis at maayos ang pagkakagawa. Kulay puti ang dingding na may bahagyang pagkupas dahil sa paglipas ng panahon, ngunit walang dumi o bakas ng pagpapabaya. Sa itaas ng pinto ay may nakasulat na simpleng karatula na gawa sa kahoy: Kapihan ni Elara. Sa gilid naman ay may nakapilang mga istante kung saan nakalagay ang mga pangunahing pangangailangan—mga sako ng bigas, mga lata ng pagkain, sabon, langis, at maging mga simpleng gamot na karaniwang hinahanap ng mga nakatira sa paligid. May bahagyang amoy ng bagong lutong tinapay at nilagang kape ang humahalo sa mainit na hangin. Tila ito tawag na nagpapagaan sa pakiramdam ng sinumang makararating dito. Kahit wala akong ibang magagawa habang naghihintay ng tulong, bumaba ako ng sasakyan upang magpahinga sandali at makahingi ng kahit isang basong tubig. Habang papalapit ako, nakita ko ang isang babaeng nakatayo sa labas ng tindahan. Siya ay abala sa pag-aayos ng mga paso ng bulaklak na inilalagay niya sa gilid ng daanan. Nakasuot siya ng simpleng blusang puti na nakabutones hanggang sa leeg at palda na kulay asul na umaabot hanggang sa kanyang paanan. Ang buhok niyang maitim na maitim ay nakalugay at ang ilang hibla ay sumasayaw kasabay ng ihip ng mahinang hangin. Hindi siya nakasuot ng anumang palamuti—walang hikaw, walang kwintas, walang singsing—ngunit tila may kislap sa kanya na higit pa sa anumang hiyas. Nang maramdaman niyang may nakatingin o lumalapit, dahan-dahan niyang itinaas ang kanyang mukha. At sa sandaling nagtagpo ang aming mga mata, tila tumigil ang pag-ikot ng oras sa paligid. Sa dami ng babaeng nakilala ko sa iba't ibang panig ng mundo, wala ni isa ang naging ganito. Hindi ito ang gandang nabubuo ng makapal na kolorete o matitinding pabango. Ang ganda niya ay tila nagmumula sa kailaliman ng kanyang pagkatao—malinis, payapa, at puno ng kabutihan. Ang kulay ng kanyang balat ay kulay ginto dahil sa laging paglalantad sa liwanag ng araw, at ang kanyang mga mata ay kulay tsokolate na tila naglalaman ng napakaraming kwento at damdamin na handang ibahagi sa sinumang marunong makinig. Ngumiti siya—isang ngiting hindi pilit, walang halong pagpapanggap o paghahanap ng kapalit. Ito ay ngiting parang sinasabing malugod kang tinatanggap dito, anuman ang iyong kalagayan. "Magandang hapon po, Ginoo," ang boses niya ay malumanay ngunit malinaw, parang agos ng tubig sa batis na nakakapawi ng pagod. "May maitutulong po ba ako sa inyo? Tila tumigil po ang sasakyan niyo sa labas." Napansin kong hindi niya ako tinitingnan sa paraang nakagawian ko na—hindi tinitingnan ang uri ng kotse o ang suot kong damit upang malaman kung sino ang kaharap nila. Tinitingnan niya ako sa mata, na parang ang tanging mahalaga ay ang tao sa harap niya. "Tumigil nga po talaga," sagot ko habang napapansin kong medyo naiiba ang aking boses, tila nawalan ng karaniwang diin at kumpyansa. "Baka pwede bang makahingi ng tubig? At kung maaari, makapagpahinga sandali habang sinusubukan kong tawagan ang tulong." "Tiyak na maaari po," sabi niya sabay yaya sa akin papasok sa lilim ng tindahan. "Maupo po kayo dito sa bangko. Maghahanda ako ng tubig at mayroon ding mainit na kape at bagong lutong pandesal kung nais niyo pong tikman." Umupo ako sa isang matibay na bangkong kahoy na nakalagay sa gilid ng bintana. Mula sa pwestong iyon, tanaw ko ang buong paligid. Ang pagkakabuo ng tindahan ay simple lamang ngunit maayos na maayos. Walang kalat, lahat ay nasa tamang lagayan. Sa dingding ay nakapaskil ang mga larawan ng mga tanawin sa kanilang lugar, at mayroon ding mga larawan ng isang matandang lalaki at babae na sa palagay ko ay ang kanyang mga magulang. Habang hinihintay ko siya, may ilang tao na dumarating—mga magsasaka galing sa bukid, mga bata pauwi galing sa paaralan, mga matatandang naglalakad nang dahan-dahan. Lahat sila ay bumabati sa kanya nang may paggalang at pagmamahal. "Elara, pabili po ng asukal at kape!" "Elara, salamat po ulit sa payo niyo kahapon!" "Elara, magandang hapon! Masaya po kaming makita kayong maayos." Sa bawat sagot niya sa kanila, laging may nakakabit na ngiti at malambing na pagtugon. Nakita ko kung paano siya tratuhin ng mga tao—tila siya ay hindi lamang nagbebenta ng mga pangangailangan, kundi nagsisilbing kapatid, anak, at kaibigan sa lahat ng dumadayo. Walang nakakita sa kanya na parang basta negosyante lamang; tila siya ang puso ng maliit na pamayanan na ito. Nang ibalik niya sa akin ang inihanda niya—isang basong malamig na tubig, tasa ng kape na humahalo ang amoy sa buong silid, at dalawang piraso ng mainit na tinapay na may halong lasa ng gatas at asukal—inihain niya ito sa simpleng lalagyan na malinis at maingat na hawakan. "Pasensya na po kung simple lamang ang mga ito," wika niya habang inilalagay ito sa harap ko. "Ngunit sariwa pa po ang lahat." "Maraming salamat," sagot ko habang tinitigan siya nang maigi. "Hindi kailangang maging marangya para maging mabuti. At tila patunay iyan ang inyong tindahan at ang inyong pagtanggap." Bahagyang namula ang kanyang pisngi sa narinig at ngumiti ulit. "Kung ano po ang meron kami, ibinibigay namin nang buong puso. Itinuro po iyan ng aking mga magulang. Ang anumang bagay na ibinibigay nang may pagmamahal ay nagiging sapat at masarap kahit simple lamang." Uminom ako ng tubig at talagang nakaramdam ako ng ginhawa. Sinubukan kong tikman ang kape—matapang ito at tunay ang lasa, hindi katulad ng mga inuming madalas kong bilhin sa mga malalaking kainan sa siyudad na laging halong tamis at dagdag na lasa. Ngunit sa kape ni Elara, naramdaman ko ang katapatan at pagiging totoo nito. "Matagal na po ba kayong nakatira dito at nagpapatakbo ng ganito?" tanong ko habang pinagmamasdan siya habang nag-aayos siya ng mga paninda sa di kalayuan. "Limang taon na po mula noong pumanaw ang aking mga magulang," sagot niya nang hindi lumilingon nang mabilis, tila ayaw niyang magpakita ng lungkot ngunit hindi rin nagtatago ng katotohanan. "Namana ko po ang lupa at ang maliit na negosyong ito. Sinubukan kong ipagpatuloy ang sinimulan nila. Mahirap minsan, lalo na noong una, ngunit hindi naman ako pinabayaan ng mga tao dito. Tinutulungan nila ako tulad ng pagtulong ko sa kanila." "Mag-isa ka lang ba talaga dito?" tanong ko ulit, at hindi ko alam kung bakit ako nag-aalala sa kalagayan ng isang taong kakikilala ko pa lamang. Tumingin siya sa akin at sa mga mata niya ay nakita ko ang katatagan kahit may bahid ng lungkot. "Marami po akong kasama sa paligid. May mga kaibigan, kapitbahay, at ang mga alaala ng aking mga magulang. Hindi po ako nag-iisa kahit minsan ay mag-isa lang ako sa bahay. Mayroon akong tahanan dito." Naintindihan ko ang ibig niyang sabihin. Ang tahanan ay hindi lamang pader at bubong. Ito ay ang pagkakaroon ng puwang sa puso ng iba at ang pagkakaroon ng mga alaala na nagbibigay-lakas sa iyo. Sa kabila ng kawalan ng pamilyang kasama sa araw-araw, mas naging buo pa siya kaysa sa akin na mayroong lahat ng bagay ngunit pakiramdam ko ay walang uuwian. Nanatili ako roon nang mahabang panahon. Hindi dahil walang dumarating na tulong, kundi dahil hindi ko kayang umalis agad. Sa bawat kwentong ibinahagi niya, sa bawat ngiti na ipinapakita niya kahit alam kong may mga pinagdaanan siyang pagsubok, lalo akong nahuhulog sa pagkamangha sa kanya. Nang dumating na ang drayber at mekaniko na tinawagan ko mula sa bayan, nalaman kong matatagalan pa bago magamit ulit ang sasakyan. Kailangan itong dalhin sa talyer at may mga bahaging kailangang palitan. "Kung maaari po ba," sabi ko sa kanya bago ako sumama muna sa bayan upang maghanap ng matutuluyan, "babalik ako bukas. Gusto kong matikman ulit ang inyong kape at makausap pa kayo. Kung hindi naman po kayo naiistorbo." Tumingin siya sa akin nang matagal, tila sinusuri ang nasa aking hangarin. Walang takot sa kanyang mukha, walang pag-iingat na labis na makikita sa iba. Tanging pagtanggap lamang. "Laging bukas po ang pinto nito para sa sinumang nangangailangan ng pahinga o pakikipag-usap," sagot niya. "Kaya malugod ko po kayong sasalubungin muli bukas. Ingat po kayo sa pagpunta sa bayan." Sumakay na ako sa sasakyan ng mekaniko ngunit ang isip ko ay naiwan doon sa kanto kasama ng babaeng naging misteryo at kasabikan ko na muling makita. Habang papalayo kami, lumingon ako at nakita ko pa rin siyang nakatayo doon, kumakaway nang marahan habang ang liwanag ng papalubog na araw ay bumabalot sa kanya na parang isang balabal ng ginto. Alam ko na sa sandaling iyon na hindi na ako makakaalis nang tuluyan mula sa lugar na iyon. Hindi dahil nasira ang sasakyan ko, kundi dahil nasira na ang dating pananaw ko sa buhay at tila may bagong daan na nagbubukas sa harap ko—isang daan na papalapit sa kanya, at papalapit sa katotohanang matagal ko nang itinatanggi sa sarili ko. Hindi ko pa alam kung ano ang magiging reaksyon niya kapag nalaman niyang hindi ako ang karaniwang taong dumadaan lamang. Hindi ko pa alam kung handa ba siyang tanggapin ang lahat ng kasamaang ugali at nakaraan na dala ko. Ngunit sa gabing iyon habang nagpapahinga sa maliit na tuluyan sa bayan, napagtanto ko na handa akong harapin ang lahat ng kahihinatnan. Kung ito man ang simula ng pagbabago, kung ito man ang pagkakataong maging totoo sa sarili... sisimulan ko ito sa pamamagitan ng paglapit sa anghel na natagpuan ko sa tabi ng kalsada.