ANG MATIGAS KONG OHEN (SSPG)

Hirap ng Buhay

CHAPTER 1

THIRD PERSON POV

Sa isang liblib na baryo sa gilid ng Cebu, kung saan ang lupa ay bitak-bitak sa init ng araw at ang hangin ay may halong alat ng dagat at amoy ng pawis ng mga tao, lumaki si Jhon Ohen Paga, dalawampu’t pitong taong gulang.

Ang baryo ay tahimik sa mata ng mga dayo, pero sa loob nito ay maingay ang laban ng bawat pamilya para mabuhay. Dito natutong humawak ng araro si Jhon bago pa man siya matutong magsulat ng buong pangalan niya. Dito niya unang naranasan ang gutom, ang pagod, at ang bigat ng responsibilidad na mas maaga pang ibinigay sa kanya ng mundo.

Bata pa lang siya, alam na niya kung paano magbilang ng pera hindi dahil sa luho, kundi dahil sa tanong na palaging bumabalik sa isip niya: “Sapat ba ‘to para sa bukas?”

Tuwing madaling-araw, bago pa tumilaok ang mga manok, gising na si Jhon. Hindi dahil gusto niya, kundi dahil kailangan. Ang banig na hinihigaan niya ay manipis, halos ramdam niya ang sahig na kawayan sa ilalim ng kanyang likod. Sa bawat pagbangon niya, may kasabay na ungol ang katawan niyang pagod na pagod na kahit dalawampu’t pitong taong gulang pa lang siya, parang limampu na ang buto niya.

Tahimik siyang bumabangon para hindi magising ang pamilya.

Sa isang sulok ng maliit nilang bahay, nakahiga ang kanyang ama payat, halos buto’t balat, mahina na ang paghinga dahil sa sakit sa baga. Sa kabilang gilid, ang kanyang ina ay nakatagilid, mahigpit na yakap ang lumang kumot, para bang doon na lang siya kumukuha ng lakas. Sa tabi nila, nakahilera ang dalawa niyang kapatid, payapang natutulog, walang alam sa bigat ng mundong pasan ng kuya nila.

Tumigil sandali si Jhon sa paggalaw. Pinagmasdan niya ang pamilya niya. Saglit niyang hinawakan ang dibdib niya, parang may pumipisil sa puso niya.

“Kaunti na lang,” bulong niya sa sarili.

“Kaunti na lang… kakayanin ko ‘to.”

Isinuot niya ang kupas na t-shirt at sirang tsinelas, saka dahan-dahang lumabas ng bahay.

Sa labas, malamig pa ang hangin. May bahagyang liwanag na sa silangan, pero hindi pa sumisikat ang araw. Kinuha niya ang kalawangin na bisikleta na matagal na niyang kaibigan sa pagod at pawis, saka sinimulan ang pagpedal papuntang bukid.

Sa bukid, sinalubong siya ng katahimikan at lawak ng lupa. Pero alam niya sa ilang oras lang, babagsak ang araw sa ulo niya na parang parusa. Hawak niya ang araro, pinilit niyang ituwid ang likod niya kahit masakit na. Ang bawat paghila niya sa lupa ay parang paghila rin ng bigat ng buhay.

Pawis ang tumulo sa noo niya, sa mata, sa leeg. Walang pahinga. Walang reklamo. Dahil kapag tumigil siya, titigil din ang pag-ikot ng buhay ng pamilya niya.

Maya-maya, may dumating na matandang magsasaka.

“Jhon,” tawag nito. “Kaya mo pa ba? Kanina ka pa dito.”

Ngumiti si Jhon isang ngiting pilit, isang ngiting sanay nang magtago ng pagod.

“Kaya pa po, Mang Pilo,” sagot niya. “Hangga’t may araw, kaya pa.”

Umiling ang matanda. “Bata ka pa, pero parang kinain ka na ng hirap.”

Hindi na sumagot si Jhon. Dahil kung sasagot siya, baka mapaiyak siya.

Pagkatapos ng bukid, diretso siya sa palengke. Bitbit ang dalawang kahon ng gulay, mabigat sa balikat, mabigat din sa dibdib. Tumayo siya sa isang sulok at nagsimulang magbenta.

“Mura na! Preskong gulay! Bili na po kayo!”

Paulit-ulit. Hanggang sa paos na ang boses niya.

May mga bumibili. May mga tumitingin lang. May mga dumadaan na parang hangin hindi siya nakikita.

Minsan, may babaeng huminto.

“Kuya, pwede bang tawad?” tanong nito.

Tumango agad si Jhon. “Opo. Kahit magkano po.”

Hindi dahil mabait siya kundi dahil wala siyang karapatang tumanggi.

Nang magtanghali, nakaramdam na siya ng hilo. Wala pa siyang kain mula kaninang umaga. Umupo siya saglit sa gilid, hinawakan ang tiyan niya na kumakalam.

“Mamaya na lang,” sabi niya sa sarili. “Unahin ko muna sila.”

Hapon na nang makarating siya sa pantalan. Dito, buhat ulit. Kargahan ng sako, tulak ng kariton, buhat ng kahon. Ang mga kamay niya ay puno ng sugat at kalyo, pero hindi na niya nararamdaman ang sakit. Sanay na siya.

“Hoy Jhon!” sigaw ng isa sa mga kasama niya. “May pasok ka pa mamaya sa gabi ah!”

Tumango siya. “Oo. Andiyan ako.”

Wala siyang karapatang tumanggi. Dahil sa bawat oo niya, may katumbas na bigas sa mesa nila.

Nang tuluyan nang lumubog ang araw, saka lang siya umuwi. Madilim na ang daan. Pagod na pagod ang katawan niya, pero mas pagod ang puso niya.

Pagpasok niya sa bahay, nadatnan niyang gising ang ina niya.

“Anak…” mahina nitong tawag. “Kumain ka na ba?”

Ngumiti siya. “Opo, Ma. Busog na po ako.”

Kasinungalingan.

Lumapit siya sa lamesa at inilabas ang kinita niya ilang barya at ilang lukot na papel. Inabot niya sa ina.

“Para po bukas.”

Nanginig ang kamay ng babae habang tinatanggap ang pera.

“Jhon… anak… pagod na pagod ka na…” nangingilid ang luha nito.

Umiling si Jhon. “Ayos lang po. Ako naman po ‘to.”

Lumuhod ang ina niya at niyakap siya nang mahigpit.

Doon, sa unang pagkakataon ng araw na ‘yon, nabali si Jhon.

Hindi siya umiyak nang malakas. Tahimik lang. Umagos ang luha niya sa balikat ng ina niya. Walang hagulgol, walang ingay pero mas masakit.

“Ma… pagod na po ako…” mahina niyang bulong.

Hinigpitan ng ina ang yakap. “Alam ko, anak… alam ko…”

At sa gabing iyon, sa maliit at sira-sirang bahay sa liblib na baryo ng Cebu, may isang lalaking umiiyak hindi dahil mahina siya, kundi dahil masyado na siyang matatag.

At hindi pa niya alam na ito pa lang ang simula ng mas mabigat na laban ng buhay niya.

Kinabukasan, muling nagising si Jhon Ohen Paga sa tunog ng mahinang pag-ubo ng ama niya.

Hindi pa sumisikat ang araw, pero gising na naman ang mundo niya.

Umupo siya sa gilid ng banig, pinunasan ang mata, at sandaling ipinikit ang mga ito. Masakit pa rin ang katawan niya mula kahapon, pero wala siyang panahon para damhin ang pagod. Sa labas ng bahay, naririnig na niya ang tahol ng mga aso at ang kalansing ng mga kaldero ng kapitbahay senyales na nagsisimula na naman ang isa pang araw ng laban.

“Kuya…” mahinang tawag ng bunsong kapatid niya, si Lino, habang kuskos ang mata.

Lumingon si Jhon at ngumiti, kahit masakit ang panga niya sa pagod.

“Gising ka na pala,” sabi niya.

“May pasok ka na naman?” tanong ng bata.

Tumango siya. “Oo. Pero uuwi ako mamaya, ha? Magluto ka ng kanin para kay Ma.”

Ngumiti si Lino at tumango. “Opo!”

Simpleng sagot, pero parang tinusok ang dibdib ni Jhon. Bata pa ang kapatid niya, pero sanay na rin sa ganitong buhay buhay na hindi dapat maranasan ng mga bata.

Lumabas si Jhon ng bahay, dala ang isang supot ng kamoteng kahapon pa niya itinabi. Kinain niya iyon habang naglalakad, parang iyon na ang almusal at pananghalian niya. Habang ngumunguya, tinitingnan niya ang mga bakas ng paa niya sa alikabok paulit-ulit, araw-araw, parang walang patutunguhan.

Pero kahit ganoon, hindi siya humihinto.

Pagbalik niya sa bahay kinagabihan, pagod na pagod na naman siya. Ang mga kamay niya ay nanginginig, ang likod niya ay parang babali na. Pero nang marinig niya ang tawa ng mga kapatid niya sa loob, biglang gumaan ang dibdib niya.

“Kuya, andiyan na si Kuya!” sigaw ni Lino.

Pagpasok niya, nadatnan niya ang pamilya niya na nakaupo sa sahig, paikot sa isang maliit na kaldero ng lugaw. Manipis ang lugaw halos tubig na butas ang liwanag sa mga mata nila.

“Kuya, ikaw muna,” sabi ng ina niya, inaabot sa kanya ang mangkok.

Umiling si Jhon. “Sabay-sabay po tayo.”

Tumawa ang ama niya, mahina pero totoo. “Tigas talaga ng ulo mo, anak. Kahit kailan.”

Ngumiti si Jhon. Umupo siya sa tabi nila, hawak ang mangkok, at doon niya naramdaman ang init hindi ng pagkain, kundi ng pamilya.

“Ma, masarap,” sabi ng isa niyang kapatid kahit halatang pilit.

“Oo nga,” dagdag ni Lino. “Parang may karne!”

Napatawa si Jhon. “Talaga? Edi mayaman na tayo.”

Sabay-sabay silang tumawa tawang manipis, pero totoo. Tawang galing sa pusong walang wala, pero marunong pa ring ngumiti.

Pagkatapos kumain, lumabas si Jhon saglit at umupo sa may hagdan. Tumingala siya sa langit. Maraming bituin. Parang nakangiti rin sa kanya ang mundo, kahit sandali lang.

Lumapit ang ina niya at umupo sa tabi niya.

“Salamat, anak,” mahina nitong sabi. “Kung wala ka… hindi ko alam kung paano.”

Hindi tumingin si Jhon. Nakatingala lang siya sa langit.

“Ma,” sagot niya, “kahit gaano kahirap… basta sama-sama tayo… kaya ko.”

Nang gabing iyon, natulog si Jhon na masakit ang katawan, gutom ang tiyan, pero busog ang puso.

At kahit bukas, gigising na naman siya sa hirap gigising din siya sa dahilan kung bakit hindi siya sumusuko.