APOY NG NAKARAAN

Chapter 3 : ANG PANININDIGAN

Akala ni Elijah, doon na matatapos ang lahat—na ang buhay niya’y mauuwi na lamang sa gutom, pangungutya, at pag-iisa. Ngunit isang umaga, habang palaboy siya sa palengke, may matandang lalaki at babaeng lumapit sa kanya.

“Elijah?” mahina ngunit nanginginig na tinig ng matandang babae.

Nilingon niya ito, at doon niya nasilayan ang mapuputing buhok at luhaang mga mata ng Lola Teresa, ina ng kanyang yumaong ama. Katabi nito ang isang matipunong matanda, si Lolo Ernesto, na hawak ang kanyang balikat na tila pinipigilan ang sariling emosyon.

“Apo… ikaw nga,” halos maiyak na sambit ng matanda habang niyakap siya. “Matagal ka naming hinanap… anak ng aming Daniel.”

Nagulat si Elijah. Hindi niya alam kung paano tatanggapin ang biglaang pagyakap at pagmamahal. Ngunit ramdam niya—hindi ito panaginip.

Ipinagtapat ng mag-asawa na simula nang pumanaw ang kanyang ama, sinubukan na nilang alagaan si Elijah. Ngunit dahil sa kapaitan ni Amara at sa takot nitong mawalan ng bagong pag-asa kay Victor, itinago siya at hindi kailanman ipinahiram sa mga magulang ni Daniel. Ngayon lamang nila muling nakita ang bata, nang tuluyan na itong pinabayaan ng sariling ina.

Kinupkop siya nina Lolo Ernesto at Lola Teresa sa kanilang lumang bahay sa baryo. Hindi ito marangya, pero malinis, payapa, at puno ng pagmamahal. Doon muling natikman ni Elijah ang mainit na pagkain, malinis na kumot, at yakap na matagal niyang hinanap.

Ngunit higit pa sa lahat, natutunan niya ang mga aral ng kanyang lolo.

“Elijah,” wika ni Lolo Ernesto habang sila’y magkasamang nagtatanim sa bukid, “hindi mo kailangan maging alipin ng galit. Pero kung gagamitin mo ang sakit na yan para tumayo at magsikap, magiging sandata mo ‘yan. Hindi para sirain ang iba, kundi para bumuo ng sarili mong dangal.”

Tahimik na nakikinig si Elijah, ngunit sa loob niya, may tinig na kumakalaban.

Hindi ko kayang kalimutan, Lolo. Hindi ko kayang patawarin. Ang iniwan sa akin ng Inay ay sugat na hindi kailanman maghihilom.

Si Lola Teresa naman, sa bawat hapunan, ay hindi nauubos ang paalala:

“Anak, huwag mong hayaang kainin ka ng kadiliman. Tandaan mo, mahal ka ng Papa mo. Gusto niyang lumaban ka, hindi lang para sa sarili mo, kundi para sa pangarap niyang iniwan sa’yo.”

Sa bawat araw na lumilipas, lumalakas ang katawan at isipan ni Elijah. Natututo siyang magtrabaho sa bukid, magbasa ng mga aklat na bigay ng kanyang lola, at magtiis sa hirap. Ngunit sa bawat pagdampi ng hangin sa gabi, ang alaala ng kanyang ina na iniwan siya ay muling bumabalik.

At doon, sa katahimikan ng kanilang maliit na baryo, muling umuukit ng pangako si Elijah sa kanyang sarili:

“Mamahalin ko ang aking lolo at lola… pero hindi ko kakalimutan ang sakit na iniwan mo, Inay. Balang araw, babalikan kita. Hindi na bilang batang iniwan mo, kundi bilang taong dudurog sa mundong pinili mong ipagpalit sa akin.”