Ang Kokak Ni Kikay

"Pagbabalik"

CHAPTER 2

EMMANUEL’S POV

Sa New York, ang buhay ko ay umiikot sa kontrol. Lahat ng ginagawa ko, planado, maingat, at palaging may layunin. Ang bawat segundo ay mahalaga. Hindi uso sa akin ang pagkakamali. Sa edad na trenta, nagawa ko na ang bagay na pinapangarap ng karamihan—CEO ng isang multi-billion-dollar company, respetado sa mundo ng negosyo, at kinatatakutan ng mga tao sa boardroom.

Pero kahit gaano kahigpit ang pagkontrol ko sa bawat aspeto ng buhay ko, hindi ko maiwasan ang bahaging ito ng nakaraan ko.

“Sir Emmanuel, the board meeting will begin in ten minutes,” boses iyon ni Michelle, ang assistant kong masyadong mahusay, minsan nga parang masyadong perpekto.

“I’ll be there,” sagot ko, malamig at diretso. Hindi ako tumingin sa kanya. Nakatuon ang mata ko sa email na binuksan ko ilang minuto pa lang ang nakaraan.

Isang sulat mula kay Lolo Roman, ang caretaker ng lupain namin sa San Felipe. Binasa ko ito nang mabagal. Parang isang patalim ang bawat salita—paalala ng isang lugar na matagal ko nang iniwan, pero tila ayaw akong lubayan.

"Emmanuel, kailangan kang bumalik. May mga tao sa lupa natin na tila ginawa nang kanila. Gumagawa sila ng kung anu-ano para pagkakitaan ang lupa. Kailangan mo itong makita."

Humigpit ang hawak ko sa mouse. Hindi ko maintindihan kung bakit sa dinami-dami ng problemang pwedeng dumating, ito pa ang kailangan kong asikasuhin. Ang lupaing iyon ay matagal nang wala sa radar ko. Iniwan ko na ang buhay probinsya. Hindi ako tumakbo papuntang New York para lang bumalik sa lugar na iyon.

Kaya bakit hindi ko magawang balewalain ito?

Pagkatapos ng meeting, tahimik akong bumalik sa opisina ko. Ang bintana rito ay malawak, tanaw ang buong Manhattan. Sa baba, ang daan-daang ilaw ng siyudad ay tila nagpapaalala ng tagumpay na naabot ko. Ang mundo ko ay narito—mabilis, magulo, at kontrolado ko.

Pero habang tinitingnan ko ang skyline, hindi ko maiwasang maalala ang San Felipe. Ang mabagal na oras, ang amoy ng palayan, ang mga gabi kung saan wala kang ibang maririnig kundi ang tunog ng mga palaka at hangin. Parang pelikula iyon sa utak ko—isang pelikula na akala ko’y tapos na.

Kinabukasan, sa isang pulong kasama ang mga shareholders, hindi ko maiwasang ma-distract. Habang ipinapaliwanag ng CFO ang mga numero, ang utak ko ay bumabalik sa sulat ni Lolo Roman.

“Sir Emmanuel, what are your thoughts on the recent projections?” tanong ng isa sa mga board members.

Tumingin ako sa kanila, diretso, ngunit may bahid ng impatience. “The numbers are acceptable. Push through with the plan. No unnecessary delays.”

“Understood, sir.”

Walang tanong-tanong. Ganito palagi. Sa mundo ng negosyo, ang salita ko ang batas. Pero sa likod ng maskara ng pagiging matatag, naramdaman ko ang lumalalim na pag-aalala. Ano bang meron sa lupaing iyon? At sino ang mga taong nakialam sa ari-arian ko?

Pagkatapos ng pulong, bumalik ako sa opisina at muling binasa ang sulat ni Lolo Roman.

"Ginagawa nilang negosyo ang lupa. May mga tanim na hindi natin pinayagang itanim, at may mga aktibidad na hindi ko maintindihan. Kung buhay pa ang ama mo, hindi niya papayagan ito."

Ang huling linya ay tumama sa akin nang malalim. Ang lupaing iyon ay hindi lang basta pag-aari namin. Isa iyong bahagi ng alaala ng pamilya ko, lalo na ng ama ko. Iniwan niya ito sa akin bilang isang responsibilidad—isang bagay na matagal ko nang piniling talikuran.

Pagdating ng gabi, nandoon ako sa penthouse ng building. Sa terrace, tanaw ang mga ilaw ng New York. Hawak ko ang isang baso ng alak, pero ang isip ko ay nasa malayo.

San Felipe.

Ang buhay ko rito sa New York ay simple sa isang paraan. Oo, magulo ang negosyo, pero lahat ay nasa kontrol ko. Wala akong tanong na hindi ko kayang sagutin. Wala akong problema na hindi ko kayang solusyunan. Pero sa San Felipe, parang ibang tao ako. Hindi ko alam kung paano ko haharapin ang mga taong iyon.

Bakit nila ginagamit ang lupa ko? Hindi ba nila alam kung sino ang nagmamay-ari?

Kinabukasan, nakaupo ako sa harap ng desk ko. Tumawag si Michelle.

“Sir, your private jet is ready for tomorrow’s flight to Singapore. You’re expected to sign the expansion deal there.”

“Cancel it,” malamig kong sagot.

“Sir?” tanong niya, halatang nagulat.

“I said, cancel it. Schedule a flight to the Philippines instead.”

Tahimik siya ng ilang segundo bago sumagot. “Understood, sir.”

Ibinalik ko ang telepono sa cradle. Ang desisyon ay mabilis, ngunit para sa akin, tama. Kailangang maayos ang problema sa San Felipe. Kailangang ipakita kong hindi nila pwedeng abusuhin ang ari-arian ko.

Habang iniimpake ko ang mga gamit ko, hindi ko maiwasang mag-isip tungkol sa kung ano ang naghihintay sa akin doon. Isang parte sa akin ang nagtatanong: Bakit ko ginagawa ito?

Pero may isa pang parte na tahimik na sumasagot: Dahil ito ang tamang gawin.

Sa New York, sanay akong magbigay ng utos, sanay akong magplano. Pero sa San Felipe, hindi ko alam kung anong klaseng laban ang haharapin ko. Ang mga tao doon, hindi tulad ng mga tao rito. Hindi sila sumusunod sa bawat utos. Mas malakas ang boses nila, mas matibay ang paninindigan nila.

Sa eroplano, habang papunta na ako sa Pilipinas, naramdaman ko ang bigat ng desisyon ko. Ito ang unang beses na babalik ako sa San Felipe matapos ang halos sampung taon.

Ang lupain ko. Ang responsibilidad ko. At ang mga taong kumukuha ng kabuhayan mula rito nang hindi ko nalalaman.

Handa ba akong harapin ang nakaraan ko?

Hindi ako kailanman gumagawa ng desisyon nang pabigla-bigla. Lahat ng kilos ko ay dumadaan sa maingat na pagsusuri. Pero ngayon, habang nakaupo ako sa opisina ko sa Manhattan, pakiramdam ko ay tila pilit akong hinahatak ng isang bagay na hindi ko kayang balewalain.

Bumalik ako sa ulat na ipinadala ni Lolo Roman mula sa Pilipinas. Paulit-ulit ang mga pahayag niya tungkol sa lupaing iniwan ko. Ginagamit ito ng ibang tao nang walang pahintulot. Isa itong bagay na hindi ko pwedeng palampasin.

Maaga akong dumating sa opisina kinabukasan, pero hindi ang karaniwang mga numero ng negosyo ang nasa isip ko. Tumayo ako sa harap ng floor-to-ceiling glass windows, tanaw ang skyline ng New York. Sa mga oras na iyon, ang utak ko ay tila naglalakbay na sa San Felipe, sa lupaing matagal ko nang iniwan.

Kumunot ang noo ko. Paano nila nagawang angkinin ang ari-arian ko? Sino ang mga taong ito na nagkakalakas-loob magpasasa sa lupaing hindi kanila?

“Sir Emmanuel,” boses ni Michelle, ang assistant ko, na nagbalik sa akin sa realidad. Nasa pintuan siya, may dalang clipboard. “You have a call from the Singapore office. They need your approval for the expansion project.”

Hindi ko siya sinagot agad. Sa halip, tumalikod ako pabalik sa mesa ko. Tumikhim siya, tila hinihintay ang sagot ko.

“Tell them to send a report,” malamig kong sagot. “I’ll look into it later.”

“Yes, sir.”

Walang dagdag na tanong. Sanay si Michelle sa ganitong tono ko—walang espasyo para sa mga argumento.

Pagkatapos ng tawag, agad kong binuksan ang laptop ko. Hindi ko na kayang balewalain ang problema sa San Felipe.

Habang ini-schedule ko ang flight papuntang Pilipinas, napansin kong matagal na rin pala akong hindi umuuwi. Sampung taon. Sampung mahabang taon mula nang talikuran ko ang buhay na iyon. Iniwan ko ang San Felipe hindi dahil sa galit, kundi dahil sa kagustuhan kong patunayan na kaya kong magtagumpay sa sarili kong paraan.

Ngunit ngayon, narito ako, bumibili ng ticket pabalik sa isang lugar na akala ko ay bahagi na lamang ng nakaraan ko.

Habang nagta-type ako sa website ng airline, biglang bumukas ang pintuan ng opisina ko. Si Charles, ang isa sa mga board members, ay dumiretso papasok.

“Emmanuel, I need your opinion on this quarter’s projections,” sabi niya, may dalang ilang dokumento.

Tiningnan ko siya ng walang emosyon. “Email it to me.”

“Right. But—”

“Just email it,” ulit ko, mas matigas ang tono. Tumango siya at nagmamadaling umalis.

Hindi ko kayang pagtuunan ng pansin ang mga numero ngayon. May mas mahalagang bagay na kailangan kong ayusin.

Pagkatapos ng ilang oras, tapos na ang booking ko. Sa dalawang araw, lilipad na ako papuntang Pilipinas. Nang tingnan ko ang confirmation email, napaisip ako. Ano ang naghihintay sa akin doon?

Kinabukasan, nagpatuloy ang trabaho ko sa opisina, pero iba ang pakiramdam ko. Para bang may hindi ko maipaliwanag na kabigatan.

Pagdating ng tanghali, napilitan akong dumalo sa isang lunch meeting kasama ang mga investors. Nasa isang mamahaling restaurant kami sa Manhattan, pero kahit ang pinakamahusay na pagkain ay hindi ko magawang ma-enjoy.

“Mr. Betoldo,” sabi ng isa sa kanila, isang matandang lalaki na halatang mataas ang respeto sa akin, “your company is growing impressively. May we know what your next big move is?”

Tiningnan ko siya, tahimik pero matalim. Nag-isip ako ng sagot na simple ngunit direktang nagpapakita ng awtoridad. “My next move is always calculated,” sagot ko. “And you’ll know when it’s time.”

Nagkatinginan ang mga tao sa paligid ng mesa. Walang naglakas-loob magtanong pa. Sa mundong ito, ang mga tao ay naniniwala sa tahimik ngunit matibay na kumpiyansa. Iyon ang brand ko.

Pero kahit na nasa harap nila ako, ang isip ko ay wala rito. Ang nasa utak ko ay ang lupaing iniwan ko at ang mga taong umaangkin dito.

Pagbalik sa opisina, nag-check ako ng mga updates mula kay Lolo Roman. May bagong email na dumating.

"Emmanuel, hindi ko na kayang pigilan ang mga tao rito. Sila’y nagkakandadali sa pagkuha ng ani, sa pagtatanim, at sa paggawa ng kung anu-ano. Kailangan mong pumunta rito bago pa tuluyang mawala ang lupa sa mga kamay mo."

Napapikit ako ng mariin. Huminga ako nang malalim, pilit na pinapakalma ang sarili.

Wala silang karapatang gawin ito. Wala silang karapatang angkinin ang hindi kanila.

Sa puntong iyon, alam ko na ang gagawin ko. Kailangan kong bumalik, hindi lang para protektahan ang lupa, kundi para ipakita na hindi nila ako pwedeng takutin.

Habang nag-eempake ng mga gamit sa penthouse ko, tahimik akong nag-iisip. Ang buhay ko sa New York ay malayo sa tahimik na bayan ng San Felipe. Dito, ako ang hari ng boardroom, ang boses na sinusunod ng lahat. Pero sa San Felipe, magkaibang hamon ang kakaharapin ko.

Gaano kalala ang sitwasyon? Ano ang mga taong ito?

Ilang beses ko na ring naisip na iwan na lang ang lupaing iyon sa mga abogado. Pero iba ang nararamdaman ko ngayon. Parang may kailangan akong patunayan—hindi lang sa sarili ko kundi sa mga tao roon.

Sa bawat tiklop ng damit sa maleta, naramdaman kong parang nagbabago ang hangin. Alam kong hindi magiging madali ang pagbabalik. Pero ito ang tamang gawin.

Kinagabihan, tumayo ako sa terrace ng penthouse ko, hawak ang isang baso ng alak. Tanaw ang Manhattan skyline, ang lungsod na naging tahanan ko sa loob ng maraming taon. Pero sa kabila ng tagumpay na narating ko rito, alam kong may bahagi pa rin ng sarili ko na naiwan sa San Felipe.

Bukas, haharapin ko na ang bahaging iyon. Magbabalik ako. At sisiguraduhin kong walang sinuman ang makakakuha ng kahit isang piraso ng lupaing iyon.

Sa lahat ng bagay sa buhay ko, ang kontrol ang pinakamahalaga. Pero ngayon, sa pagbabalik ko sa Pilipinas, alam kong hindi ko kontrolado ang lahat ng mangyayari. Ngunit isa lang ang tiyak: sa lupaing iyon, ako pa rin ang may-ari. Ako ang batas. At ipapakita ko iyon sa lahat.