“Ate, magkano na po ba ang naipon natin?”
Napasinghap ako sa tanong ni David. Nakatayo siya sa pintuan ng kwarto ko, hawak ang maliit na alkansya na minsang pinuno namin ng barya tuwing may sobra sa baon. Sa mata niyang inosente, malinaw ang pag-asang baka sapat na iyon para mailigtas ang buhay ni Tiyo Ramil.
“Sandali lang, ha?” mahinahon kong sagot, kahit sa loob-loob ko’y gusto ko nang umiyak.
Isinara ko muna ang laptop sa harap ko. Sa screen nito, nakabukas ang spreadsheet na ilang araw ko nang paulit-ulit binabalikan—mga numero, kita, gastusin, posibleng sahod, loans, sidelines. Lahat ng pwedeng pagkakitaan. Lahat ng pwedeng pagkunan. Pero sa dulo ng bawat kwenta, iisa lang ang sagot: kulang.
Lumapit ako kay David at marahang hinawakan ang alkansya. “Ilang barya na ‘yan?”
Ngumiti siya nang bahagya. “Isang daan at walumpu’t pito po. Sinama ko na ‘yong bigay ni Kuya sa school.”
Nanlambot ang puso ko. Isang daan at walumpu’t pito. Kahit pa pagsamahin ang lahat ng ipon naming magkakapamilya, hindi iyon aabot kahit sa bayad sa isang araw sa ICU.
“Salamat, David,” bulong ko. “Malaking tulong ‘yan.”
Ningning ang mga mata niya. Hindi niya alam na ang halagang iyon ay parang patak lang sa naglalagablab na apoy ng gastusin.
Paglabas niya ng kwarto, saka ko muling binuksan ang laptop. Tumambad na naman sa akin ang listahan.
Operation cost: 2,000,000
Current savings: 12,340
Monthly salary (kahit dalawang trabaho): 28,000 – 35,000
Kahit magtrabaho ako ng walang pahinga, aabutin ako ng limang taon para makalikom ng ganitong halaga. Limang taon na wala na si Tiyo Ramil.
Humigpit ang hawak ko sa gilid ng mesa. Hindi pwede. Hindi ako pwedeng sumuko.
Lumabas ako ng bahay nang madaling-araw para mag-apply sa kung saan-saan. Pinuntahan ko ang mga lending companies, microfinance offices, pati mga private loan sharks na kadalasan ay iniiwasan ng mga tao.
Sa unang opisina, isang babaeng naka-makapal na make-up ang tumingin sa papeles ko.
“May collateral ka?” tanong niya, malamig ang tono.
“Wala po. Pero may stable income ako,” sagot ko.
Umiling siya. “Sorry, hindi puwede.”
Sa pangalawa, mas masakit ang sagot.
“Kahit buong sahod mo ibigay mo sa amin, hindi pa rin sapat ang credit history mo,” wika ng lalaki sa likod ng desk. “Subukan mo sa bangko.”
Tinawanan lang ako ng bangko.
Sa ikatlo, hindi na nila ako pinaupo.
“Kung wala kang titulo ng lupa o sasakyan, huwag ka nang umasa,” diretsong sabi ng gwardiya.
Habang naglalakad ako palabas, pakiramdam ko’y unti-unting nadudurog ang pag-asa ko. Parang bawat pintuang sinasarhan sa akin ay may kasamang sampal sa mukha.
Sa gilid ng kalsada, naupo ako sa waiting shed. Pinagmasdan ko ang mga taong dumadaan—may mga mukhang pagod, may mga mukhang masaya, may mga mukhang walang pakialam sa mundo. Naiinggit ako sa kanilang normal na problema. Sa kanila, sapat na ang problema sa traffic, sa overtime, sa exam. Sa akin, buhay ng isang mahal sa akin ang nakataya.
“Hindi sapat…” pabulong kong sabi.
Kinabukasan, nagsimula akong maghanap ng sidelines.
Nag-apply ako bilang online tutor. Nag-encode ng data. Nagtinda ng pagkain sa labas ng paaralan. Nag-alok ng labada. Nagbantay ng tindahan. Nagbuhat sa palengke.
Isang gabi, habang binibilang ko ang kita ko sa loob ng maliit na sobre, hindi ko napigilang matawa nang mapait. Tatlong daang piso. Kapalit ng pagod, pawis at pag-asa.
“Ganito na lang ba ako habambuhay?” tanong ko sa sarili ko.
Sa kusina, nadatnan ako ni Vivian na nakasandal sa pader, halatang matagal na akong minamasdan.
“Hanggang kailan mo ba gagawin ‘yan?” tanong niya, hindi galit, pero pagod.
Napatingin ako sa kanya. “Hanggang gumaling si Tiyo.”
“Hindi ba pwedeng sumuko na?” bigla niyang tanong.
Parang may sumaksak sa dibdib ko. “Anong sabi mo?”
Napakagat siya sa labi. “Hindi ko sinasabing pabayaan natin siya. Pero… parang sinasakripisyo mo na ang buong buhay mo.”
“Dahil buhay niya ang kapalit,” mariin kong sagot.
“Eh paano ka naman?” halos pabulong niyang tanong. “May hangganan din ang tao, ate.”
Tumalikod ako, ayokong makita niyang nangingilid na ang luha ko. “Wala akong karapatang mapagod.”
Sa gabing iyon, nakahiga ako sa kama, gising na gising ang diwa. Naglaro sa isip ko ang mga numero. Araw-araw. Buwan-buwan. Taon-taon.
Hindi sapat.
Sa kalagitnaan ng dilim, isang ideya ang biglang sumagi sa isip ko—isang ideyang matagal ko nang iniiwasan.
High-paying jobs.
Yung mga trabahong delikado. Yung mga trabahong may kapalit na dignidad, oras, at kaligtasan.
Napatayo ako at agad binuksan ang laptop. Nag-search ako.
High paying night jobs Philippines.
Fast cash jobs.
Casino dealer salary.
Doon ko nakita ang isang ad.
WE ARE HIRING: CASINO DEALERS – HIGH SALARY, BENEFITS INCLUDED.
Nakatitig ako sa screen. Parang may kumurot sa dibdib ko.
Casino.
Alam ko ang reputasyon ng lugar na iyon. Pugad ng bisyo. Pugad ng panganib. Pero alam ko rin ang totoo: malaki ang kita.
Huminga ako nang malalim. Kung ito lang ang paraan…
Kinabukasan, maaga akong umalis ng bahay.
“Ate, saan ka pupunta?” tanong ni David.
“Maghahanap lang ng trabaho,” sagot ko.
Ngumiti siya. “Good luck po.”
Pagdating ko sa harap ng casino, muntik na akong umurong. Kumikislap ang gusali, parang humihigop ng liwanag at buhay ng mga taong pumapasok. Sa labas pa lang, ramdam ko na ang bigat ng atmospera.
“Para kay Tiyo,” bulong ko.
Pumasok ako.
Sa HR office, sinalubong ako ng isang babaeng matalim ang tingin.
“Resume?” tanong niya.
Inabot ko agad. “Wala po akong experience bilang dealer, pero mabilis po akong matuto.”
Sinuri niya ako mula ulo hanggang paa. “May poise ka. May presence. Gusto mo talaga?”
Tumango ako. “Opo.”
“Night shifts. Minsan madaling-araw uuwi. Kaya mo?”
“Opo.”
“Training muna. Kapag pumasa ka, hired ka.”
Lumabas ako roon na nanginginig ang tuhod—hindi sa takot, kundi sa pag-asang baka ito na ang sagot.
Sa sumunod na mga araw, sumabak ako sa training. Cards, chips, rules, etiquette, customer handling. Lahat kailangang perpekto. Walang puwang ang pagkakamali.
Sa bawat galaw ng kamay ko, iniisip ko ang mukha ni Tiyo Ramil. Sa bawat shuffle ng baraha, iniisip ko ang ngiti ni David. Sa bawat ngiting pilit kong ipinapakita, iniisip ko ang pagod ni Vivian.
Para sa kanila. Para sa kanila. Para sa kanila.
Isang linggo matapos ang training, tinawag ako ng supervisor.
“Congratulations,” sabi niya. “You passed. Official dealer ka na starting tomorrow night.”
Parang may sumabog sa dibdib ko. Gusto kong umiyak. Gusto kong tumawa. Gusto kong sumigaw.
“Salamat po,” nanginginig kong sabi.
Sa unang gabi ng duty ko, nagsuot ako ng itim na uniform. Mahigpit, elegante, banyaga sa dating ako. Sa salamin, ibang Daisy ang nakatingin pabalik—mas matatag, mas determinado, mas handang sumugal sa kapalaran.
Sa gaming floor, bumungad sa akin ang mundo ng luho. Kumikinang ang mga ilaw, nag-uunahan ang tunog ng chips, halakhak, at mga buntong-hininga ng talo at panalo.
“Relax,” bulong ng senior dealer. “Ngumiti ka lang. Dealer’s smile.”
Ngumiti ako.
Habang namimigay ako ng cards, ramdam ko ang mga matang sumusunod sa bawat galaw ko. May mga lalaking bastos ang tingin, may mga babaeng mapanghusga, may mga mukhang walang pakialam. Pero sa isang sulok ng VIP room, may isang presensyang kakaiba.
Hindi ko makita ang mukha niya, pero ramdam ko ang titig. Mabigat. Mapanganib. Parang sinisiyasat ang kaluluwa ko.
Nang saglit kaming magtama ng mata, may kung anong kumalabog sa dibdib ko.
Mabilis akong umiwas.
Focus, Daisy.
Matapos ang shift, lumabas ako ng casino na pagod na pagod. Sa parking lot, malamig ang hangin. Napahawak ako sa braso ko.
May kung anong pakiramdam na hindi ako nag-iisa.
Sa dilim, may lalaking nagsalita sa telepono.
“Boss, confirmed. Siya na ang babae.”
Sa kabilang linya, isang mababang boses ang sumagot, malamig at puno ng awtoridad.
“Bantayan ninyo. Gusto kong malaman ang bawat galaw niya.”
Sa gitna ng parking lot, huminto ako sandali, walang kamalay-malay na ang buhay ko’y tuluyan nang napasok sa mundo ng isang lalaking hindi marunong umatras.
At sa katahimikan ng gabi, isang boses ang tila bumulong sa hangin—
“Sa’yo magsisimula ang lahat, Daisy Samonte.”