Yuna Benitez

Maaga si Yuna ng dalawang oras. Nakaupo siya sa simentong bench sa labas ng State University. Pinagmamasdan niya yung mga estudyanteng papasok. Lahat sila mukhang handa. Bagong sapatos. Bagong bag. May dalang tumbler at laptop. Si Yuna, isang lumang backpack lang. Loob nun, isang notebook, dalawang ballpen na hiniram pa kay Aling Nena sa tindahan, at baong kanin na nilagyan niya ng itlog at tuyo. Good for dalawang araw na yun. Huminga siya ng malalim. Yung dibdib niya parang may mabigat na bato. Yuna sa isip: "Kaya mo to. Para kay Mama. Para kay Lola. Para sa pangarap mo." Nursing ang kinuha niya. Hindi dahil trip lang. Kinuha niya yun dahil sa sulat ni Mama galing Saudi nung 10 years old siya. Naaalala niya yung sulat. "Anak, mag-aral kang mabuti ha? Para isang araw hindi na ko aalis" sabi ni Mama. 12 years na si Mama sa ibang bansa. At ngayon, si Yuna na yung sasagot sa pangako. Pagpasok sa room, pinili niyang umupo sa pinakadulo. Tahimik. Nagkukunwaring busy sa pagsusulat kahit wala pa namang sinusulat. May lumapit. Babae. Nakangiti. May dalang dalawang pandesal sa plastic. "Uy hi! Bagong section tayo no? Ako si Bea" bati ng babae. "Ah... ako si Yuna. Salamat pero busog pa ko" sagot ni Yuna. "Hindi to para sa busog. Para to sa kaba sa first day" sabay tawa at inabot pa rin yung pandesal. "Salamat" saad ni Yuna. "Saan ka umuuwi? Malayo ba?" tanong ni Bea. "Sa palengke. May stall kasi si Lola" sagot ni Yuna. "Ayos yan. Sabay tayo mamaya sa library ha? Magre-review tayo" yaya ni Bea. Tumango lang si Yuna. Pero sa loob-loob niya: "May kaibigan na ko sa unang araw." Isang linggo ang lumipas. Dumating ang unang quiz sa Anatomy. Nang ipamigay ang papel, nanlamig ang kamay ni Yuna. Maraming salita na hindi niya alam. "Osyus. Tibia. Femur." Binasa niya ulit. At ulit. Paglabas ng grades, 62. Bagsak sa 75 na passing. Nakaupo siya sa hallway. Hindi siya umiyak. Sanay na siya. Pero yung puso niya, parang sinampal. Yuna sa isip: "Bobo ka ba? Hindi ka bagay dito?" May naupong tahimik sa tabi niya. Si Miguel. Classmate niya. Palaging nasa unahan. Palaging nakayuko. Ilang minuto walang imik. Tapos biglang nag-abot ng folder. "Notes ko. Xerox mo" sabi ng lalaki. "Ha? Magkano?" tanong ni Yuna. "Wala. Para lang may reviewer ka" sagot nito. "Bakit mo ko tutulungan?" tanong ulit ni Yuna. "Kasi nakita kitang nagbabasa mag-isa sa library hanggang gabi. Sayang naman kung hindi mo maintindihan" paliwanag nito. Tumayo at umalis. Tinitigan ni Yuna yung notes. May mga drawing. May mga highlight. Malinis. At sa unang pagkakataon, may taong hindi siya kinutya dahil mahirap siya. Sabado. 6am. Nasa drugstore si Yuna. "Yuna, ikaw mag-arrange nung mga vitamins ha?" utos ng boss. "Opo, Sir" sagot ni Yuna. Habang nagpupunas siya, tumunog yung luma niyang phone. Si Lola. "Hello po, Lola?" sagot ni Yuna. "Anak, pwede ka ba tumulong bukas? Maglalatag tayo ng gulay sa palengke. Kulang kami ng tao" sabi ni Lola. "Opo Lola. Anong oras?" tanong ni Yuna. "Alas tres ng madaling araw. Kaya mo ba? May pasok ka sa Lunes" tanong ulit ni Lola. "Kaya ko po. Para sa atin to eh" sagot ni Yuna. "Anak... napapagod ka na ba?" nag-aalalang tanong ni Lola. "Pagod po. Pero kakayanin. Para kay Mama" saad ni Yuna. Binaba niya yung tawag. Pinahid niya yung pawis sa noo. Pagod. Gutom. Pero ngumiti pa rin siya sa customer na bumibili ng biogesic. Linggo. Alas tres ng madaling araw. Dilim pa. Magkatuwang sila ni Lola sa pagbuhat ng mga plastic ng gulay. Talong. Okra. Kamatis. Kalabasa. "Dahan-dahan apo. Baka madulas ka" paalala ni Lola. "Okay lang po ko, Lola" sagot ni Yuna. "Alam mo, nung kasing edad mo ko, nangangarap din ako. Pero hindi ko natupad. Kaya ikaw, tuparin mo para sa ating lahat ha?" sabi ni Lola. "Opo. Pangako po yan" pangako ni Yuna. Habang nag-aayos sila, napatingin si Yuna sa mga taong dumadaan. Mga nanay na namimili. Mga tatay na galing sa trabaho. Lahat pagod. Lahat lumalaban. Yuna sa isip: "Hindi lang ako yung nahihirapan. Kaya dapat hindi ako sumuko." Isang buwan bago mag-finals, may hospital exposure sila. Pagkapasok sa public hospital, bumigat ang hangin. Amoy gamot. Amoy dugo. Amoy takot. Nakita ni Yuna yung isang matandang lalaki. Naka-oxygen. Hawak ng anak niya yung kamay niya at umiiyak. "Tay, lumaban ka pa ha?" iyak ng anak. Napayuko si Yuna. Hindi niya alam kung bakit siya naiyak. Pag-uwi, hindi siya kumain. Umupo lang siya sa tabi ni Lola. "Anong nangyari apo?" tanong ni Lola. "Lola... natatakot ako. Paano kung may mamatay sa harap ko? Paano kung hindi ko sila matulungan?" pagtatapat ni Yuna. "Anak, hindi mo kontrolado lahat. Pero yung pagmamalasakit mo, yun yung dadalhin mo. Yun yung magpapagaling sa kanila" sagot ni Lola. Niyakap siya ni Lola. At doon lang bumuhos yung luha ni Yuna. Hindi sa hina. Kundi sa bigat ng pangarap. Finals week. Puyat. Gutom. Pagod. Isang gabi, habang nagrereview siya, tumawag si Mama galing Saudi. Video call. "Anak! Kamusta pag-aaral mo?" tanong ni Mama. "Okay lang po Ma. Medyo mahirap pero kaya" sagot ni Yuna. "Kumakain ka ba sa oras? Nagpapahinga ka ba?" sunod na tanong ni Mama. "Opo. Wag po kayo mag-alala" sagot ni Yuna. "Anak, proud na proud ako sayo. Konti na lang. Malapit na ko makauwi" sabi ni Mama. "Opo Ma. Mag-aaral po ko nang mabuti para sa atin" pangako ni Yuna. Pagkababa ng tawag, umiyak ulit si Yuna. Pero ibang iyak na to. Iyak na may pag-asa. Last day ng klase. "Yuna! Pumasa ka! 78 ka! Diyos ko kinabahan ako para sayo!" sigaw ni Bea. "Talaga? Salamat. Salamat kasi hindi mo ko iniwan" pasasalamat ni Yuna. "Magkakaibigan tayo diba? Second year pa. Mas mahirap pa dun" sabi ni Bea. "Kaya natin yun" sagot ni Yuna. Paglingon niya, nandun yung classmate. May dalang libro. "Congrats" bati nito. "Salamat sa notes mo. Kung hindi dahil dun, baka bumagsak ako" pasasalamat ni Yuna. "Ikaw din naman nagsumikap. Sige, ingat sa bakasyon" sagot nito at ngumiti. Maliit lang. Pero totoo. Pag-uwi, sinalubong siya ng pansit at coke. "Para sa graduate ng first year" sabi ni Lola. "Lola, hindi pa ko graduate. Pero salamat po" sagot ni Yuna. "Sa pagsisikap mo yan, apo. Sa lahat ng sakripisyo mo" proud na sabi ni Lola. Gabi na. Nakaupo si Yuna sa papag. Binuksan niya yung lumang notebook niya. Sa unang page, may sulat siya gamit ang ballpen na kupas na. "Para kay Mama. Para kay Lola. Para sa akin. Para sa mga taong tutulungan ko balang araw." Isinara niya yung notebook. Tumingin siya sa bintana. Madilim. Pero may isang bituin. Yuna sa isip: "First year, tapos na. Mas mahirap pa yung susunod. Pero hindi ako aatras. Kasi si Yuna Benitez, kahit mahirap, lalaban." At natulog siya na may bigat sa katawan, pero may gaan sa puso.