SISA

A NEEDLE IN A HAYSTACK

Maalinsangan at mainit ang hangin na nagmumula sa karagatan. Hindi pa idinideklara ng PAGASA na rainy season na. Subalit mararamdaman na rin ang paghahalo ng init at lamig ng panahon. May pabugso-bugso ng pag-ulan sa hapon at gabi.

Though the high-school kids had gone, the doors were unlocked and a janitor, sweeping green compound down the dark-red tiles of the corridor, told me I could probably find Mr. Ed de Jesus in his office on the ground floor of the old building. Ang dalawang building na ang isa ay bago pa, at parang antigo naman ang isa ay pinagdugtong ng isang mahabang pasilyo. Parehong may pinto ang entrance ng magkabilang building. Naramdaman ko ang balik-tunog ng mga hakbang ko sa pasilyo. Nakita kong lumabas ang isang batang babae mula sa isang silid at isinara ang pintuan sa kanyang likuran. Kanda-kuba ang bata sa dala-dala nitong mga textbooks. Tinapunan nya ako ng nahihiyang tingin at tipid na ngiti. Magalang na lumampas sa akin at naunang pumasok doon sa kabilang building.

Huminto ako at kumatok sa pinto na nakita kong may nakalagay na ‘PILIPINO DEPT.” Narinig ko ang isang malamyang tinig na nagpapasok sa akin sa loob. Si Mr. Ed de Jesus ay isang pandak na lalaki na may makapal na kilay, gupit-Aguinaldoo na buhok ngunif may maayang ngiti. Nakaupo siya sa harap ng lamesa at nasa harap ang ilang mga papeles.Sa likuran nya ay higit na mas

"Good Morning Sir. Si Mr. de Jesus po?"

“Anong maipaglilingkod ko sa’yo?” sabi nito matapos tumango.

"Ted Gorospe po, sir. May itatanong lang po ako tungkol sa isang naging estudyante nyo raw po."

Tumayo siya at automatic na inabot ang inilahad kong kamay. "An ex-student who is in trouble?"

"Ah, hindi po…"

“Parang bago yan ah? Karamihan na nagpupunta dito at nagtatanong ukol sa mga dating estudyante dito ay kumakalap ng impormasyon dahilan sa mga nagawa ng mga itong problema sa ating lipunan.”

"Alam kong busy po kayo, pero tama din po na kumakalap ako ng impormasyon. I am a feature-writer. Isinusulat ko po ang true-to life story ni Ruel Enriquez. Nasabi po ni Bb. Sairah Lopez na baka raw po makatulong kayo…”

He leaned back and rubbed his eyes. "Si Ruel Enriquez. True-to life story. Interesting. Patay na siya di ba?”

"His story is interesting. Namatay siya sa kulungan. Na head-line din siya minsan. At yung katotohanan doon sa ambushed sa van ng Minahan.”

"Msupo ks. I'm perfectly willing to talk about him. I take it you're not a professional."

"No, sir."

"So, what’s this, a labor of love? Anyway, nakausap mo na pala si Sairah. Ang alam ko mas malalim yung link ng anak ni Dr. Lopez kay Ruel. So, I think she is the more competent person.”

"She told me a lot. Subalit gusto kong makita ang karakter ni Ruel sa ibang persperctive nang mga naging close sa kanya. Sabi ni Sairah naging mentor adviser kayo ni Ruel noong nag-aaral siya dito."

"I was. Mr. Mr. Gotospe. Naging adviser nya ako bago pa ako naging head ng Pilipino Department. At yes, I mentored him in Public Speaking, debates, oratorical contests. Actually naging fan ako ni Ruel. He was a very intelligent and talented young man. Good looks, superior brain and money.”

"Personally?"

"Personally? Yeah, ulila siya sa ina at busy lagi ang ama nya so, he looked at me as an extension of his family. At paarang anak ang naging turing ko sa kanya. He was a very normal young man. Almost abnormally normal if you sense what I mean. Yet he had a spark. He was very creative to a fault.”

‘What do you mean?”

"May serious flaw sa character nya. It was indulgence. Indulgence on activities of pleasure. Sinasayang nya ang vast talent nya. His creativity was on creating acts of pleasures. Wala siyang dedication o drive to enable his talent to be one step higher."

"Even if he had the time I doubt if he would have gone any further. He was a very good, decent young man. Everything was too easy for him."

"Hindi naging madali ang buhay nya at the end."

"I don't imagine it was. Nor easy for hundreds of millions of his contemporaries anywhere in the world. This is a bad century, Mr. Gorospe. Bad for the young. Bad for most of us."

"Kung hindi nangyari yun, ano sa palagay nyo Mr. de Jesus ang kalagayan nya sa ngayon?"

The man shrugged. "Nothing exceptional. Pag-aasawa. Anak. Negosyo. No contribution. His name gone as if it never existed. One of the faceless ones. Like us, Mr. Gorospe." He rubbed his eyes again, then smiled wanly.

"Pasensya na if I sound so depressing Mr. Para kasing the youngs of this generation is going to the dogs. Inspite of what the technological advancement on learning, it seems the youths are going backwards. Yung isang estudyante ko, nung isang araw lang, dinala sa ospital. Alam mo kung bakit? Uminom ng pampa-laglag. The freedom is ruining our society. The un-abridge freedom.”

"Was Ruel a disciplinary problem?"

"No. He was lazy. Sometimes he created disturbances. On the whole he was co-operative. I used to hope Sairah would be the one to wake him up. She's a solid person. Too good for him, perhaps."

"I guess he was pretty popular with the girls."

"Very. As with nearly everything else, things were too easy for him."

"May mga pangalan siyang binanggit bago siya namatay. Si Sairah, si Susan si Sisa."

"I couldn't be expected to identify them. If I remember correctly, I once had eight Susans in one class. Now that name, thank God, is beginning to die out a little. There have never been too many Sisa’s. Unique ang pangalan nya. Was it a nickname?”

"Gusto kong ma-interview ang mga babae who figured prominently in his life. Na-interview ko na si Sairah. Si Susan ay nasa abroad daw but I am trying to reach her. Yung Sisa ay hindi rin kilala ni Sairah, which is rather intriguing.”

"I guess you could," he said. "Baka wala ka nang madatnan sa Admin. Balik ka sa Monday. Let me see. May naitatabi akong yearbook dito na batch ni Ruel. Bala makatulong sa’yo. Nanghihinayang ako kay Ruel. Ang nangyari sa kanya ay problema ng kasalukuyang henerasyon. They become lazy ang complacent. They lack motivation worth working for. They no longer have any dreams. They are content with the manufactured dreams of the tele-dramas sa boob tubes.”

I sat by the windows and went through the yearbooks. Walang Sisa o Narcisa o Felisa na pwedeng maging palayaw ang Sisa.

Tatlo ang batches ng yearbook na ibinigay ni Mr. de Jesus. Pinagtyagaan kong isa-isahin yung mga larawan ng mga babae. Ang sinasabi ni Sairah ay kailangan maging napaka-ganda, o outstanding ang ganda para ma-link si Ruel. Sa batch nila ni Sairah ay may tatlong sa tingin ko ay outstanding ang ganda.

Kinuha ko yung mga pangalan nila at tinandaan ko yung mga itsura sa pictures. Umaasa akong my hunch would lead me kung sino man ang Sisa na tinutukoy ni Ruel.

Binalikan ko yung picture ni Sairah sa yearbook. Batang-bata pa siya sa retrato. Hindi pa lumilitaw ang ganda nya. Mas maganda pa sa kanya yung dalawa na kinuha ko ang pangalan. Ang haba ng listahan ng mga naging activiriws nya. Si Ruel naman ay parang nagpa-pogi pa talaga sa kamera. Parang na-iimagine ko sila sa kanilang high school romance. Parang gusto kong mainggit kay Ruel na naunang nakilala at naging bahagi si Sairah.

But that was yesterday. Nasa akin ang ngayon. And I must make this a solid foundation of tomorrow. Hopefully less na ang mga maling desisyon.

“Any luck?” tanong ni Mr. de Jesus nang isoli ko sa kanya ang mga yearbook..

"May mga kinuha akong mga pangalan. They might help."

Muli ko siyang kinamayan at nagpasalamat sa tulong nya. He was bent over his papers again. Maaring marami ang marami ang naiirita sa mga litanya nya, but he had that apparent kindness within.

Nagbalik ako sa bayan. Naghanap ako ng payphone. Isa-isa kong tatawagan ang tatlong pangalan na sa palagay ko ay may magagandang mukha na pwedeng maging love interest ni Ruel. Suntok sa buwan talaga itong lakad ko. Subalit, narito na ito.

Nakita ko sa directory ang number ng apelyedo ng babae na una sa listahan ko. Naka-sampung dial ako na puro wrong number ang isinagot sa akin. Pero yung pagtatyaga ko ay nagbunga.

“May nakatira nga rito na Althea Monge.” sabi nang nasa kabilang kawad.

"Sandali lang," the woman said. Narinig ko sa background na may kinakausap ang kausap ko.

“Gusto mong maka-usap si Thea?”

"Opo. Please."

"Hindi siya dito nakatira. Pero tyahin nya ako. Ano ba ang gusto mong sabihin sa kanya?"

"Gusto ko lang po itanong kung kilala nya si Ruel Enriquez."

“Tawagan mo siya, may asawa na siya eto ang number nya.”

Nagmamadali kong inilabas ang notebook ko para i-jot down ang number na ibinigay ng kausap ko. Matapos kong magpasalamat ay ibinababa ko ang telepono at muling idinayal ang number na ibinigay ng babae.

"Hello, sino ang hinahanap mo?" matinis yung boses sa kabilang linya.

"Oo, sko si Thea Monge, dati nung dalaga pa ako."

"Itatanong ko lang kung may kilala kang Ruel Enriquez?"

"Patay na si Ruel. It was in the papers."

"I know that. Gusto ko lang malaman kung magkaibigan kayo?"

“Eh ano sa’yo kung naging magkaibigan kami?”

“Baka kilala mo rin si Francia Arguelles?”

“Si Francia? Yeah…”

Inulit ko sa kausap ko yung sinabi ko kay Sairah na nagsusulat ako ng libro tungkol kay Ruel at kung pwede ko siyang ma-interview.

"Si Francia na lang ang kausapin mo at wala akong panahon na makipag-usap kung tungkol kay Ruel."

Ibinigay nya naman ang address ni Francia Arguelles. Ang sabi ay wala daw itong telepono at nasa Magdiwang ito nakatira. Sa pagitan ng San Fernando at Magdiwang.