*
**KABANATA 19: Ang Bagong Simula**
Ang San Sebastian ay hindi na ang bayang iniwan ko sampung taon na ang nakalipas. Ang amoy ng luma at bulok na sistema ay unti-unting napapalitan ng amoy ng sariwang semento at basang lupa. Nakatayo ako sa balkonahe ng bagong tayong "San Sebastian Community Center," isang gusaling itinayo sa mismong lupang kinalalagyan dati ng Mansyon Alcantara.
Wala na ang mga dambuhalang pader na naghihiwalay sa mga mayayaman at mahihirap. Wala na ang mga gate na tanging mga de-kotse lang ang pwedeng pumasok. Ngayon, ang bawat bata sa San Sebastian ay may access sa edukasyon at kagamitang medikal—mga bagay na ipinagkait sa amin ni Nanay Rosa noon.
"Madame, ang mga dokumento para sa kooperatiba ng mga magsasaka ay handa na para sa iyong pirma," ulat ni Marcus. Bagama’t hindi na siya kailangang magsuot ng tactical gear, ang kanyang pagiging alerto ay hindi pa rin nawawala.
"Salamat, Marcus. Kumusta ang sitwasyon sa Maynila?" tanong ko habang kinukuha ang panulat.
"Tahimik na ang mga Velasco. Pagkatapos ng pag-upo ni Julian bilang pansamantalang tagapangalaga, marami sa kanila ang mas piniling lumipad na lang patungong Espanya. Ang mga naiwan ay abala sa paglilinis ng kanilang mga pangalan sa korte," sagot niya.
**ANG PAG-IBIG SA GITNA NG PAGBABAGO**
Dahan-dahang bumukas ang pinto at pumasok si Julian. Hindi na siya ang mapagmataas na prinsipe na nakilala ko, at hindi na rin siya ang sugatang alila na kinatatakutan ko. Siya ngayon ay isang lalaking nahanap na ang kanyang sariling boses sa labas ng anino ng mga Alcantara at Velasco.
"Masyado ka namang nagtatrabaho, Celestine," biro niya habang inilalapag ang isang tasa ng kape sa aking mesa. "Ang sabi ni Nanay Rosa, kailangan mo raw magpahinga. Nagluto siya ng paborito mong sinigang sa bahay."
Ngumiti ako. Ang marinig ang pangalan ni Nanay Rosa na binabanggit sa isang normal na konteksto ay tila isang panaginip na ayaw kong magising. "Sandali na lang ito, Julian. Gusto ko lang masiguro na hindi na mararanasan ng susunod na henerasyon ang naranasan natin."
Hinawakan ni Julian ang aking kamay. "Nagawa na natin 'yun. Ang San Sebastian ay malaya na. At tayo... tayo ay malaya na rin."
**ANG MULING PAGKIKITA NI ROSA AT NG BAYAN**
Nang hapong iyon, naglakad kami ni Nanay Rosa sa tabing-dagat. Nakasuot siya ng simpleng puting damit, ang kanyang buhok ay hinahayaan niyang tangayin ng hangin. Maraming mga taga-San Sebastian ang lumalapit sa kanya, yumuyukod, at nagpapasalamat. Para sa kanila, si Nanay Rosa ay isang simbolo ng himala—ang katulong na nagbalik bilang isang reyna, ngunit nanatiling may pusong magsasaka.
"Celestine, anak," tawag ni Nanay habang nakatingin sa abot-tanaw. "Akala ko noon, ang tanging paraan para maligtas ka ay ang lumayo ako. Pero mali ako. Ang tunay na kaligtasan ay nasa pagharap sa katotohanan, gaano man ito kasakit."
"Tapos na ang pagtatago, Nanay. Wala na silang magagawa sa atin," sabi ko.
"Sana nga, anak. Sana nga," bulong niya, ngunit napansin ko ang isang bahagyang panginginig sa kanyang boses.
**ANG HULING ANINO SA DILIM**
Sa gitna ng aming katahimikan, isang pamilyar na boses ang narinig namin mula sa likuran.
"Napakagandang eksena. Isang pamilyang muling nabuo sa gitna ng mga abo."
Napalingon kami. Nakatayo roon si **Bianca**. Ngunit hindi na siya ang magandang socialite na dati ay puno ng alahas. Ang kanyang damit ay gusot-gusot, ang kanyang buhok ay sabog, at ang kanyang mga mata ay puno ng isang uri ng kabaliwan na tanging ang mga taong nawalan ng lahat ang nagtataglay.
"Bianca? Paano ka nakalabas?" tanong ni Julian, habang pilit na humaharang sa harap namin ni Nanay Rosa.
"Ang pera ni Papa ay hindi sapat para iligtas siya, pero sapat iyon para mabili ang kalayaan ko sa isang gabi," tumawa si Bianca nang nakakakilabot. "Akala niyo ba ay hahayaan ko lang kayong mamuhay nang masaya habang ang pamilya ko ay mabulok sa kulungan? Akala niyo ba ay tapos na ang lahat dahil lang nakuha niyo ang yaman?"
Inilabas ni Bianca ang isang maliit na vial mula sa kanyang bulsa—isang likidong kulay asul. "Ang lason na pumatay sa Contessa Sofia... may natira pa ako. At kung hindi ako magiging masaya, sisiguraduhin kong wala ring matitirang kasiyahan sa bayang ito."
**ANG SAKRIPISYO SA PAMPANG**
Mabilis na sumugod si Bianca patungo kay Nanay Rosa, ngunit bago pa man niya mabuksan ang vial, hinarang siya ni Marcus. Nagpambuno sila sa buhanginan. Sa gitna ng kaguluhan, nabasag ang vial at kumalat ang likido sa balat ni Bianca.
Isang matinding sigaw ng sakit ang lumabas mula sa bibig ni Bianca habang ang lason ay nagsisimulang tumagos sa kanyang sistema. Mabilis siyang dinaluhan ng mga medical team na laging nakasunod sa amin, ngunit alam naming huli na ang lahat.
Tumingin si Bianca sa akin, ang kanyang mga mata ay unti-unting nawawalan ng liwanag. "Celestine... sa dulo... pare-pareho lang tayong... mga lawin na... nahulog sa lupa..."
Namatay si Bianca sa mismong pampang kung saan kami dati ay naglalaro noong mga bata pa kami. Isang trahedyang bunga ng sariling poot at inggit.
**ANG PAGTATAPOS NG SUMPA**
Ang pagkamatay ni Bianca ang nagsilbing huling tuldok sa madugong kasaysayan ng mga Alcantara at Velasco. Wala nang natira sa mga kaaway. Wala nang natitirang banta.
Nang gabing iyon, nagtipon-tipon kami sa harap ng isang malaking siga sa tabing-dagat. Itinapon ko sa apoy ang lahat ng mga lumang dokumento, ang mga testamento, at ang mga diary na naging mitsa ng napakaraming kamatayan.
"Ngayon," sabi ko habang pinapanood ang mga papel na nagiging abo. "Ang tanging mahalaga ay ang bukas."
Tumingin sa akin si Julian at hinawakan ang aking mukha. "Celestine, may isang bagay pa akong gustong itanong sa 'yo. Hindi bilang isang Alcantara o Velasco. Kundi bilang si Julian na nagmamahal sa 'yo."
Lumuhod siya sa buhanginan at inilabas ang isang singsing—isang simpleng ginto na may maliit na dyamante, hindi kasing mahal ng mga alahas na suot ko noon, pero mas may halaga sa akin kaysa sa anumang yaman.
"Celestine, sa harap ng iyong ina at sa harap ng bayang ito... papayag ka bang maging asawa ko? Hindi para pag-isahin ang yaman, kundi para pag-isahin ang ating mga sugat at gawin itong lakas?"
Umiyak ako—hindi dahil sa sakit, kundi dahil sa wakas ay nahanap ko na ang aking tahanan.
"Oo, Julian. Oo."
Habang nagbubunyi ang mga tao sa paligid, naramdaman ko ang haplos ni Nanay Rosa sa aking likod. Ang piging ng mga lawin ay tapos na. Ang tanging natitira ay ang awit ng dagat at ang pangako ng isang bagong umaga.