BALETE

Kawalang Katarungan

Sa mansyon ng Altamirano, ang karangyaan ay hindi maitatanggi. Ngunit sa kabila ng marangyang paligid, ang kalupitan ng pamilya Altamirano ay tila nakatago sa mga anino. Si Althea, ang bagong kasambahay, ay nagmamasid sa bawat galaw ng pamilya. Malamig ang pakikitungo ng mga Altamirano sa kanilang mga tauhan. Ang mga utos ay laging may kasamang panlalait, at ang damdamin ng mga kasambahay ay tila walang halaga.

Isang umaga, nakita ni Althea si Leon na muling binulyawan ang isa sa mga hardinero. “Wala kang silbi,” mariin niyang sabi, hindi alintana ang lungkot sa mukha ng matanda. Nakaramdam si Althea ng galit, ngunit pinilit niyang manatiling kalmado. Alam niyang ang pagiging tahimik ay ang kanyang tanging paraan para makaligtas. Gayunpaman, may bumabagabag sa kanyang damdamin—ang paningin niya kay Leon. Sa kabila ng kanyang galit, naroon ang isang bagay na tila nagtutulak kay Althea na mas kilalanin pa siya.

Sa bawat araw na lumilipas, nasaksihan ni Althea ang kalupitan ng pamilya. Isang gabi, habang nag-aayos ng hapag-kainan, narinig niya ang mga komento ni Donya Clara. “Bakit ba puro walang kwenta ang mga kasambahay dito?” sabi nito habang tinitiklop ang mga panyo. Sa likod ng mga ngiti ni Donya Clara ay ang malamig na pakikitungo sa mga tauhan, na tila sila ay hindi tao.

Si Althea, kahit pinipilit maging kalmado, ay hindi maiwasang madala sa mga sitwasyon. Isang araw, nadatnan niyang umiiyak si Martha, isa pang kasambahay, sa likod ng kusina. “Wala bang halaga ang ginagawa natin?” tanong nito habang pinupunasan ang mga luha. Hinawakan ni Althea ang kamay ng kaibigan. “Hindi nila nakikita ang halaga natin, pero alam kong may rason kung bakit tayo nandito.”

Habang abala si Althea sa kanyang trabaho, napapansin niyang si Leon ang madalas na mag-utos sa kanya. Hindi niya alam kung bakit tila siya ang palaging target nito. “Hindi ka ba marunong umayos?” tanong ni Leon isang hapon habang binubuksan ang mga kurtina. Ang tono niya ay matalim, ngunit sa ilalim ng galit ay tila may ibang nararamdaman si Althea.

Naging palaisipan sa kanya kung ano ang dahilan ng galit ni Leon sa lahat, lalo na sa kanya. Ngunit sa kabila ng lahat, hindi maiwasang makita ni Althea ang ibang bahagi ni Leon. Isang gabi, nakita niya itong nakaupo sa hardin, tahimik na nagmamasid sa mga bituin. Sa ilalim ng liwanag ng buwan, parang ibang tao si Leon—hindi galit, kundi puno ng lungkot.

Hindi nakapagpigil si Althea. Nilapitan niya si Leon. “Sir Leon, maganda ang gabi, hindi po ba?” bati niya, nag-aalangan pero may lakas ng loob. Tumingin si Leon sa kanya, ngunit hindi sumagot. Sa halip, ngumiti ito ng bahagya, isang bihirang ngiti na ngayon lang nakita ni Althea.

“Bakit ka nandito?” tanong ni Leon matapos ang ilang saglit ng katahimikan. Ang boses niya ay hindi na galit, ngunit puno ng pagod.

“Gusto ko lang pong magpasalamat,” sagot ni Althea. “Dahil kahit minsan mahirap, natututo akong maging mas matatag.” Tumingin si Leon sa kanya, tila nagtataka sa sagot niya.

“Hindi mo kailangan magpasalamat,” sagot ni Leon. “Ang lugar na ito ay hindi para sa mga katulad mo.” Ngunit sa kabila ng mga salitang iyon, naramdaman ni Althea ang lungkot sa boses ni Leon.

Isang araw, habang naglilinis si Althea sa hardin, isang eksena ang tumambad sa kanya. Ang isa sa mga kasambahay ay nabasag ang isang mamahaling vase sa sala. Agad na dumating si Donya Clara at si Leon. Galit na galit si Donya Clara, ngunit bago pa niya masigawan ang kasambahay, si Leon ang nagsalita.

“Ako na ang bahala dito, Mama,” sabi ni Leon. Nagulat si Althea. Sa unang pagkakataon, nakita niyang pinagtanggol ni Leon ang isang kasambahay. Lumapit si Althea kay Leon matapos ang insidente.

“Sir Leon, salamat po sa ginawa niyo kanina,” sabi niya, naglalakas-loob na kausapin siya. Tumingin si Leon kay Althea, ang mga mata niya ay tila puno ng pagkalito.

“Bakit mo ako pinapasalamatan? Ginawa ko lang ang dapat,” sagot niya, ngunit may kakaibang init sa boses niya. Sa sandaling iyon, naramdaman ni Althea ang bigat ng nararamdaman ni Leon. Hindi lang siya galit sa mundo—galit siya sa kanyang sarili.

Habang nag-uusap sila, unti-unting naging malinaw kay Althea na si Leon ay hindi ganap na masama. Sa kabila ng kanyang malamig na panlabas, naroon ang isang taong nangangailangan ng pag-unawa. At sa kabila ng lahat, naramdaman niyang unti-unting nabubuo ang isang koneksyon sa pagitan nila.

Sa sumunod na araw, habang papalubog ang araw, muli silang nagkita sa hardin. Tahimik si Leon, ngunit hindi na ito malamig. “Althea, bakit mo ako laging kinakausap?” tanong niya.

“Dahil alam kong may mabuting tao sa likod ng galit mo,” sagot ni Althea, hindi na nag-aalangan. Tumahimik si Leon, ngunit sa kanyang mga mata, nakita ni Althea ang pasasalamat.

Simula noon, unti-unting nagbago ang pakikitungo ni Leon. Bagamat hindi agad nawala ang kanyang galit, nagsimula siyang makipag-usap kay Althea ng mas maayos. Ang mansyon, sa kabila ng kalupitan nito, ay naging lugar kung saan nagsimulang maghilom ang mga sugat ni Leon, at si Althea ang liwanag na tumulong sa kanya.

Bagamat mahaba pa ang daan, nagkaroon ng pag-asa si Althea. Hindi lamang siya narito para maglingkod—narito rin siya upang gawing mas maayos ang buhay ng mga tao sa paligid niya.