PERFECTLY IMPERFECT

CHAPTER 10 - Ang Munting Salo - Salo

Sa parehong araw, habang papauwi na si Ria, nadaanan niya ang isang tindahan malapit sa eskinita ng kanilang barangay. Doon, may batang lalaking nakaupo sa harap ng tindahan, bitbit ang sirang laruan at tila may hinihintay. Nang magtama ang kanilang paningin, biglang ngumiti ang bata.

“Ria?” tanong ng bata, sabay tayo. “Ikaw nga ‘to! Ako si Javi—kababata mo! Naalala mo pa ba ako?”

Napaisip si Ria. Parang pamilyar nga ang mukha ng bata, pero medyo nanlalabo pa ang alaala. “Javi... Javi Santos?” tanong niya, may pag-aalinlangan.

“Oo! Ako nga! Doon ako dati nakatira sa likod ng bahay ninyo, bago kami lumipat sa probinsya!” Napangiti si Javi. “Ngayon lang ulit kami bumalik dito. Pero pansamantala lang daw, sabi ni Mama.”

Napangiti rin si Ria. “Oo nga, naaalala na kita! Ikaw ‘yung mahilig maglaro ng taguan kahit tanghaling tapat, ‘di ba?”

Tumawa si Javi. “At ikaw ‘yung palaging nananalo kasi nagtutago sa bodega ng Lola mo!”

Biglang naging seryoso ang mukha ni Javi. “Si Lola Iska… nandiyan pa rin ba siya? Na-miss ko ‘yung mga tsokolate niya sa hapon.”

Tumango si Ria. “Oo, nandito pa. Medyo mahina na, pero malakas pa rin ang boses ‘pag galit!”

Sabay silang tumawa, ngunit natigilan si Ria nang maalala ang mga huling sinabi ni Sean tungkol sa koneksyon nina Lola Iska at Yaya Ising. Napatingin siya kay Javi.

“Javi... may tanong ako. Naalala mo ba kung sino-sino ‘yung madalas dumadalaw kay Lola dati? O may mga kakaibang nangyayari bago kayo lumipat?”

Napakamot ng ulo si Javi. “Hmm… may isang matandang lalaking parating nagpupunta noon. Parang laging may inaabot kay Lola—parang sulat. Tapos, tuwing aalis siya, umiiyak si Lola. Sabi ni Mama, dati raw silang magkakilala pero may ‘di magandang nangyari noon.”

Nanlamig si Ria. “Matandang lalaki? Naka-sumbrero?”

“Oo, may pilat pa nga yata sa pisngi...”

Nagkatinginan sila, at parehong napalunok.

Sa loob ng bahay, habang tinutupi ang mga pinamili, napatigil muli si Lola Iska. Kinuha niya ang papel na nasa bulsa pa rin niya—ang papel na may pangalan ni Yaya Ising. Binuksan niya ito, at sa likod, may nakasulat na hindi niya agad napansin dati:

“Panahon na para harapin natin ang nakaraan.”

At sa labas ng bahay, sa may lilim ng puno, tahimik na nakatayo si Mang Celso. Nakatingin sa lumang bahay nina Iska, hawak ang luma at kupas na larawan ng tatlong bata — sina Iska, Ising, at... ang batang lalaking may pilat sa pisngi. Siya mismo.

Kinagabihan, habang nagpapahinga sa sala si Lola Iska, muling lumitaw sa kanyang isipan ang mukha ni Mang Celso—at ang larawan ng kahapon na matagal na niyang pilit nilimot.

Hawak niya ang papel mula kay Yaya Ising, at ngayon ay tinititigan ang likod nito na may sulat-kamay:

“Panahon na para harapin natin ang nakaraan.”

Dahan-dahan siyang tumayo, kinuha ang isang lumang kahon mula sa ilalim ng aparador, at binuksan ito. Isa-isa niyang hinugot ang mga lumang litrato, sulat, at mga alaala ng kabataan — mga paalala ng pagkakaibigan, pagtataksil, at isang lihim na matagal na nilang tinakpan.

Napahawak siya sa isang lumang liham, may pangalan ni Celso sa labas, hindi kailanman nabuksan.

Kinabukasan, sa paaralan, mas naging determinado si Sean. Kaagad niyang kinausap sina Ria at Alexander sa lilim ng puno sa likod ng gusali.

“May bago akong nadiskubre,” panimula niya, sabay bukas ng sketchpad. “Sinubukan kong iguhit ‘yung lalaki sa gate, tapos ipinakita ko kay Mama kagabi. Hindi niya sinabi kung sino siya... pero parang natigilan siya. Sabi lang niya, ‘minsan, may mga taong hindi natin kayang kalimutan.’”

Napatingin si Ria. “Sean… may kababata akong dumating kahapon. Si Javi. At may sinabi siyang dati raw may matandang lalaki na palaging dumadalaw kay Lola... may pilat, naka-sumbrero.”

Biglang sumabat si Alexander. “Parang puzzle na talaga ‘to, ah. Lahat ng piraso, unti-unting nagkakatugma.”

Nag-isip si Sean. “Kailangan nating malaman kung ano talaga ang nangyari noon. Baka may dahilan kung bakit nagkakahiwalay sina Yaya Ising at Lola Iska. Baka... tayo ang makakatulong sa kanila.”

Tumingin si Ria sa sketchpad, saka tumango. “Pero dapat, dahan-dahan lang. Hindi natin alam kung gaano kabigat ang nakaraan nila.”

Samantala, sa isang maliit na karinderya sa kabilang barangay, tahimik na nakaupo si Yaya Ising habang pinapahid ang luha sa sulok ng kanyang mata. Sa harapan niya ay isang piraso ng papel na may nakasulat din sa likod — pareho ng sulat ni Iska.

“Kung handa ka na, bumalik ka. Naghihintay ako.”

At sa labas, sa gilid ng karinderya, nakatayo si Mang Celso — hindi kumikibo, pero hawak-hawak ang parehong larawan na hawak ni Iska kagabi.

Tatlong kababata.

Tatlong puso.

Isang lihim na matagal nang nakakulong sa katahimikan ng nakaraan.

Ngunit ngayon, unti-unti nang bumubukas ang pinto ng katotohanan. At ang mga bagong kababata — sina Sean, Ria, Alexander, at ngayon ay si Javi — ay tila itinakdang maging tulay upang muling pagtagpuin ang mga pusong minsang naglayo.

Kinabukasan, Sabado ng umaga, nagtipon-tipon sina Sean, Ria, Alexander, at Javi sa lumang kubo sa likod ng bahay nina Ria—ang dati nilang tagpuan noong bata pa si Javi.

“Kung totoo nga ang koneksyon nina Yaya Ising, Lola Iska, at ‘yung Mang Celso… kailangan nating ayusin ‘to. Baka may hindi pa nila nasasabi na importante,” sabi ni Sean habang ipinapakita ang bagong guhit: tatlong kabataang magkaakbay—isang babae, isa pang babae na may tali sa buhok, at isang lalaking may maliit na pilat sa pisngi.

Tahimik silang napatingin sa drawing.

“Baka sila ‘yon… sina Lola Iska, Yaya Ising, at si Mang Celso… noong kabataan nila,” bulong ni Ria.

“Pero kung gano’n, anong nangyari?” tanong ni Javi, sabay tayo at tingin sa labas ng bintana ng kubo. “Bakit sila nagkahiwa-hiwalay? At bakit parang takot silang balikan ‘yon?”

Napatingin si Alexander kay Sean. “May plano ka, ‘di ba?”

Tumango si Sean. “Oo. Kailangan nating magtakda ng araw. Isang hapunan. Imbitahan natin sina Lola Iska at Yaya Ising. Kunyari simpleng salu-salo lang. Pero ang totoo, plano nating pagtagpuin sila. Doon tayo magsisimula.”

“Paano naman si Mang Celso?” tanong ni Ria.

“Kilala siya ni Yaya Ising, ‘di ba?” sabi ni Sean. “Kung mapapausap natin si Yaya, baka siya na ang kusang tumawag kay Mang Celso. Basta dapat maramdaman nila na hindi ito tungkol sa pagbubunyag ng lihim, kundi pagbibigay ng pagkakataong magpatawad.”

Napabuntong-hininga si Ria. “Sana lang… handa na sila.”

Samantala, sa bahay nina Iska, binuksan niya sa wakas ang liham mula kay Celso — ang liham na pinili niyang huwag basahin sa loob ng maraming taon.

Iska,

Kung darating ang araw na mapatawad mo ako, ako na mismo ang lalapit. Pero kung hindi, sapat na sa akin ang malaman mong hanggang ngayon, ikaw pa rin ang iniisip ko. Hindi ko inasahan ang mga nangyari. At hindi ko rin napatawad ang sarili ko. Pero si Ising… siya lang ang nagpaalala sa ‘kin ng kabutihan nating lahat. Sana balang araw, magkita tayong tatlo, hindi bilang mga anino ng kahapon, kundi bilang mga taong handang tanggapin ang totoo…

—Celso

Napapikit si Lola Iska, pinisil ang sulat, at mahigpit itong niyakap.

At sa dulo ng linggo, sa maliit na hardin sa bahay nina Sean, nakahanda na ang mesa. May pagkain, mga simpleng dekorasyon, at isang tahimik na panalangin sa mga puso ng bawat isa.

Unang dumating si Yaya Ising. Nakasuot siya ng simpleng bestida, at may dalang maliit na kahon. Kasunod niyang dumating si Lola Iska, tahimik ngunit matatag ang hakbang.

Nagtagpo ang kanilang mga mata.

Walang nagsalita. Pero sapat na ang katahimikan para maramdaman ang bigat ng taon at ang lalim ng pinagsamahan.

At sa lilim ng gabi, habang pinapailawan ng mga bumbilyang nakasabit sa itaas, tahimik na lumapit si Mang Celso mula sa likuran ng mga halamanan. Dala niya ang parehong larawan.

Walang salita.

Walang paliwanag.

Isang sulyap.

Isang pagyakap.

At sa wakas, natunaw ang yelo ng kahapon — sa harap ng mga kabataang walang alam sa sigalot, ngunit may lakas ng loob upang buuin muli ang nasira ng panahon.

Isang hapunan.

Isang muling pagkikita.

Isang bagong simula.

Habang lumalalim ang gabi, unti-unting napuno ng katawa’t kwento ang munting hardin. Para bang wala nang bakas ng mga sugat ng nakaraan—panandaliang napalitan ng tahimik na pag-asa.

Si Sean, nakaupo sa tabi ng kanyang sketchpad, ay lihim na pinagmamasdan ang tatlong matanda. Mula sa kanyang kinauupuan, ginuhit niya ang eksenang iyon: si Lola Iska, si Yaya Ising, at si Mang Celso — magkakatabi sa isang mesa, hawak-hawak ang parehong larawan na minsang naging paalala ng isang pagkakaibigang nasubok ng panahon.

“Hindi ko inakalang mangyayari ‘to,” bulong ni Ria habang umuupo sa tabi ni Sean.

“Ni ako rin,” sagot ni Sean, “pero siguro nga, kailangan lang nila ng tulak. Isang pagkakataon.”

Tumango si Alexander. “At tayo ‘yung tulak na ‘yon. Astig!”

Si Javi, na noon ay tahimik lang, ay biglang nagsalita. “Tingin n’yo, anong nangyari noon talaga? Bakit sila nagkahiwalay?”

Napatingin ang tatlo sa kanya, pero bago pa sila makasagot, biglang nagsalita si Yaya Ising mula sa mesa, tila narinig ang tanong.

“Siguro panahon na nga para sabihin,” ani Yaya Ising, sabay tingin kina Iska at Celso. “Para maintindihan n’yo kung bakit mahalaga ang pagpapatawad.”

Tumango si Lola Iska. Bagamat may bakas pa rin ng pag-aalinlangan sa kanyang mukha, pinilit niyang ngumiti. “Ang totoo niyan… minsan kaming naging matalik na magkaibigan. Kami ni Ising, at si Celso. Pero dumating ang panahong... parehong puso ang nasaktan. Pare-pareho kaming may pagkukulang.”

Nagpatuloy si Mang Celso, mababa ang boses. “Ako ang naging dahilan ng lamat. Pinili kong manahimik, iniwan ko sila nang walang paliwanag. Dahil duwag ako. At dahil alam kong mas mabuting mawala ako kaysa saktan pa sila.”

“Hindi namin alam kung pa’no aayusin, kaya lahat kami pinili na lang kalimutan,” dagdag ni Ising.

“Pero kahit na gano’n... hindi ko kayo nakalimutan,” sabi ni Lola Iska, habang hawak ang sulat. “At ngayong nandito tayong muli, siguro nga, hindi pa huli ang lahat.”

Tumahimik ang lahat.

Hanggang sa marahang pumalakpak si Javi, sinundan nina Alexander at Ria. Napatawa si Sean habang pinipigil ang luha. “Parang scene sa dulo ng comic,” sabi niya.

Tumawa na rin ang lahat — pero sa likod ng mga halakhak, may mga matang kumikislap sa liwanag ng gabi: may luhang masaya, may pusong gumaan, at may kwento ng kabataan na, sa wakas, natapos nang may kapayapaan.

Sa huling pahina ng sketchpad ni Sean, isinulat niya:

“Ang mga lihim, gaya ng sugat, ay hindi kailangang itago habang-buhay. Kapag hinayaan mong humilom, maaari itong maging bahagi ng isang mas malalim na kwento — kwento ng kapatawaran, pagkakaibigan, at pagmamahal na kahit panahon ay hindi kayang limutin.”