CHAPTER 5
Lia’s POV
Nakaupo ako sa tabi ng kama ng ate ko, si Elena, na kilala rin sa pangalan na Isabel. Matagal na siyang nasa coma, at sa bawat araw na lumilipas, unti-unti akong nawawalan ng pag-asa. Hindi ko alam kung ano pa ang dapat kong gawin. Nagsisiksikan sa isip ko ang mga alaala namin noong bata pa kami—masaya kaming magkapatid. Siya ang palaging tumatayo bilang ate, ang gabay ko. Pero ngayon, siya ang kailangan ng tulong.
Bigla, naramdaman ko ang bahagyang galaw ng daliri ni ate Elena. Napatigil ako, hindi sigurado kung tama ba ang nakita ko. Agad akong nagtuon ng pansin sa kanyang kamay. Kumilos ulit ang kanyang daliri!
"Ate?" bulong ko, halos hindi ko maihakbang ang aking boses dahil sa kaba at saya. "Ate, naririnig mo ba ako?"
Hindi ako sigurado kung totoo bang gumalaw siya o bahagi lang ito ng aking pagnanais na magising na siya. Ngunit sa kabila ng aking pangamba, pinili kong maniwala.
Agad akong tumayo at nagmadaling tawagin ang doktor. Hindi ako pwedeng magkamali, ito na siguro ang senyales na matagal ko nang hinihintay.
"Doc! Doc, please, come quickly!" tinig ko habang tinatawag ang nars sa pasilyo. Agad silang tumakbo patungo sa kwarto ni ate Elena. Hindi ako mapakali habang hinihintay ang doktor. Nagpapanic ang puso ko, umaasang may magandang balita akong maririnig.
Pagdating ng doktor, agad siyang lumapit kay ate Elena. Hinawakan niya ang ilaw na ginagamit sa pagsusuri, tinutok iyon sa mga mata ni ate. Hindi ako makahinga habang binabantayan ko ang bawat galaw ng doktor, umaasa ng milagro. Matapos niyang suriin ang mga mata, pulso, at iba pang vital signs ni ate Elena, tumingin siya sa akin.
“Nagpakita ng konting improvement si Ms. Cruz,” sabi niya. “Kahit nasa coma pa rin siya, ang paggalaw ng kanyang daliri ay isang magandang senyales na nagre-react ang kanyang katawan. Hindi ito nangangahulugang magigising siya agad, pero this is good news.”
Napanganga ako sa sinabi ng doktor, hindi alam kung matutuwa ba ako o hindi. “So, what does it mean, Doc?” tanong ko, boses ko’y puno ng kaba. “May chance bang magising siya?”
Tumango ang doktor, ngunit may halong ingat ang kanyang boses. “There is always a chance, Lia. But remember, coma patients are unpredictable. Each case is different. Hindi natin masasabi kung gaano katagal bago siya magising o kung gigising pa ba siya. But the fact that her body is showing signs of response— that’s a positive step forward.”
Huminga ako ng malalim. Parang gumaan ang bigat sa dibdib ko, pero may natitira pa ring pangamba. "Thank you, Doc," sabi ko, hawak-hawak ang kamay ni ate Elena habang patuloy na pinagmamasdan ang bawat galaw niya, umaasang muli siyang kikilos.
Pagkaalis ng doktor, bumalik ako sa tabi ni ate. Kausap ko siya kahit alam kong baka hindi naman niya ako naririnig. “Ate, naririnig mo ba ako? Please, gumising ka na. Sabi ng doktor may konting pag-asa, pero kailangan ko pa rin ng tulong mo. Hindi ko kayang maghintay ng mas matagal. Si nanay, sobrang worried na rin sa’yo. Miss na miss ka na namin. Ako, hindi ko na alam kung saan huhugot ng lakas.”
Habang sinasabi ko ang mga salitang iyon, may mga alaala na namuo sa isip ko. Si ate Elena, noong mas bata pa kami, siya ang laging nagpapagalit sa akin kapag hindi ako sumunod sa mga utos ni nanay. Pero kahit ganun, siya rin ang unang nagbibigay ng tulong kapag may problema ako. Hindi ako makakalimot kung gaano siya kalaki ang responsibilidad na kinuha para sa aming pamilya. Siya ang tumulong kay nanay sa lahat ng bagay.
Dahil kay ate Elena, nakapag-aral ako at natupad ko ang mga pangarap ko. Pero ngayong siya ang nangangailangan ng tulong, parang wala akong magawa para maibalik iyon. Napakalaki ng utang na loob ko sa kanya, at masakit na makita siyang ganito.
Biglang napuno ng luha ang mga mata ko, bumagsak na lang ang mga iyon sa kamay ni ate Elena na hawak-hawak ko. “Please, gumising ka na, ate… Hindi ko alam kung hanggang kailan ko kayang maghintay.”
Habang naglulubog ako sa mga damdamin kong iyon, hindi ko namalayan na dumating si nanay. Agad siyang lumapit sa kama ni ate Elena, bitbit ang kanyang rosaryo. Umupo siya sa isang silya sa tabi ko at sinimulan ang kanyang dasal, katulad ng ginagawa niya araw-araw simula nang ma-coma si ate.
“Lia,” bulong ni nanay, “huwag kang mawalan ng pag-asa. Alam ko na darating ang araw na magigising ang kapatid mo. Dasal lang tayo ng dasal.”
Hindi ko alam kung saan huhugot ng lakas si nanay. Ang dami na naming pinagdaanan, pero tila siya pa ang nagpapakatatag para sa aming lahat. Siguro iyon ang kalakasan ng isang ina—ang hindi sumusuko kahit na gaano kahirap ang sitwasyon.
“Nay, nagpakita po ng improvement si ate kanina,” sabi ko sa kanya. Napalingon siya sa akin, puno ng pag-asa ang kanyang mga mata.
“Talaga ba, anak? Ano’ng sabi ng doktor?” tanong niya.
“Sabi po niya, good news daw kahit papaano,” sagot ko. “Pero hindi pa po sure kung kailan siya gigising. Nasa coma pa rin daw po siya. Pero may konting movement na sa daliri niya. Sana ito na ang simula ng paggaling niya.”
Si nanay ay nagdasal nang mas malakas, hawak ang kamay ni ate Elena. Pinikit ko rin ang aking mga mata at sumabay sa kanya, nagdadasal para sa milagro. Matagal-tagal na rin simula nang huling makita kong magising si ate. Napakahirap maghintay, pero wala kaming ibang magagawa kundi magtiwala sa Diyos.
Habang nakaupo ako sa tabi ng kama, umasa akong darating ang araw na gigising na si ate Elena. Nag-aalala man ako, pilit kong nilakasan ang aking loob. Siya ang pinaka-importante sa buhay ko, at gagawin ko ang lahat para sa kanya.
Ang araw ay patuloy na lumipas nang mabagal. Subalit, bawat araw ay nagiging simbolo ng pag-asa, kahit pa walang kasiguraduhan kung kailan gigising si ate. Sa puso ko, alam kong darating din ang araw na bubukas siya ng mga mata at makikita ko ulit ang kanyang ngiti.
Ang mga oras ay tila humihinto sa bawat araw na dumadaan habang patuloy kaming naghihintay ng pagbabago sa kalagayan ni ate Elena. Sa kabila ng lahat ng dasal at pag-asa, ang sakit at pagod na dala ng sitwasyon ay unti-unting bumabalot sa aming pamilya. Si nanay, na palaging matapang at walang sawang nagdarasal, ngayon ay tila wala nang lakas.
Kanina lang, umalis si nanay sa tabi ni ate Elena. Nakatayo ako sa gilid ng kama, pinagmamasdan siya habang dahan-dahan siyang naglakad papunta sa pintuan. Hindi ko alam kung saan siya pupunta, pero kitang-kita ko ang lungkot at bigat sa kanyang mga balikat. Hindi ko mapigilang sundan siya.
“Nanay?” tawag ko habang sinusundan siya sa maliit na hallway ng ospital. Hindi siya lumingon. Nakita ko siyang huminto sa isang maliit na sulok, sa tabi ng bintana na tanaw ang kalangitan. Akala ko magdadasal siya ulit, pero nang lumapit ako, nakita ko siyang nakayuko, ang mga kamay niya'y nakatakip sa mukha, at umiiyak nang tahimik.
Ang sakit ng aking dibdib habang pinagmamasdan si nanay na nasasaktan. Hindi ako sanay na makita siyang ganito—siya na palaging malakas, palaging inuuna ang iba, ngayong tila bumigay na sa bigat ng problema. Hindi ko alam kung ano ang dapat kong sabihin o gawin.
“Nanay…” bulong ko ulit, mas malambing ngayon, habang lumalapit sa kanya. Hinawakan ko ang kanyang balikat at dahan-dahang umupo sa tabi niya. Hindi siya tumingin sa akin. Patuloy lang siya sa pag-iyak, at alam kong hindi siya madaling mapapayapa.
“Bakit, anak?” tanong niya, ang boses niya’y garalgal, halatang pagod na pagod sa dami ng luhang bumagsak mula sa kanyang mga mata. “Hindi ko na alam kung hanggang kailan ako magtitiis, Lia. Hindi ko na alam kung ano pa ang dapat kong gawin.”
Ang sakit ng mga salitang iyon. Kung gaano kahirap para sa akin, alam kong mas mabigat para kay nanay. Siya ang tunay na nawalan—ang anak niya ang nakaratay, walang malay, habang ang may sala, ang taong responsable sa lahat ng ito, ay hindi pa natatagpuan.
“Hanggang ngayon, hindi pa rin natatagpuan ang nagkasala kay ate mo,” dugtong niya, pabulong, halos hindi na maintindihan dahil sa mga hikbi. “Lahat ng paghahanap, lahat ng pagsisikap na matuntun ang taong nanakit sa kanya… wala pa ring nangyayari. Saan ako nagkulang, anak? Bakit ito nangyari sa atin?”
Hinawakan ko ang kanyang kamay at pinisil ito nang mahigpit, inaasahan na kahit paano ay maramdaman niya na hindi siya nag-iisa. “Nanay, wala kang kasalanan. Huwag mong sisihin ang sarili mo. Hindi mo kasalanan ang nangyari kay ate Elena. Alam natin na may hustisya para sa kanya, kahit gaano pa katagal. Darating din ang araw na mahuhuli ang taong iyon.”
Alam kong masakit ang maghintay ng hustisya. Napakatagal na rin ng paghihintay namin na mabigyan ng hustisya si ate, pero wala pa ring balita kung sino ang taong nanakit sa kanya. Lumipas na ang ilang buwan, at kahit anong paghahanap namin ng sagot, parang lumulutang lang sa ere ang mga tanong. Parang walang nangyayari. Naisip ko tuloy kung paano kaya nagiging ganito kahirap ang buhay para sa amin.
Bigla, naramdaman kong kumalas si nanay sa pagkakahawak ko. Tumayo siya nang dahan-dahan at tinignan ako ng may matinding lungkot sa mga mata. “Alam mo, anak, minsan iniisip ko kung anong klaseng hustisya ba ang para kay ate mo. Kung mahuhuli man nila ang salarin, magiging sapat ba iyon para maibalik ang buhay na nawala sa kanya?”
Hindi ko alam kung paano sasagutin si nanay. Alam kong kahit mahuli ang taong responsable, hindi nito mababago ang kalagayan ni ate. Hindi nito mababago ang katotohanan na matagal nang nawala si ate Elena sa amin, kahit na pisikal siyang narito pa rin. Ang sakit na dulot ng mga ginawa ng taong iyon ay parang sugat na hindi maghilom.
“Nanay, kahit ano pa man ang mangyari, hindi tayo dapat sumuko. Si ate, kailangan niya tayo. Hindi tayo pwedeng mawalan ng pag-asa. Siguro mahirap ngayon, pero darating din ang araw na gigising siya,” sabi ko, pilit na pinapalakas ang loob ni nanay. Sa kabila ng lahat ng sakit at hirap, kailangan kong maniwala na may liwanag pa rin sa dulo ng dilim na ito.
Tumango si nanay, kahit halata sa kanyang mga mata na hirap siyang tanggapin ang mga salitang binitiwan ko. “Oo, anak, tama ka. Pero sana lang... sana lang hindi na ito magtagal. Hindi ko na alam kung hanggang kailan ako tatagal.”
Nagpaalam si nanay na babalik na muna siya sa bahay para magpahinga. Hinatid ko siya hanggang sa labas ng ospital, at bago siya umalis, niyakap niya ako nang mahigpit. Pakiramdam ko, ang yakap na iyon ay puno ng lahat ng sakit at pangamba na hindi niya kayang bigkasin. Pinilit kong hindi umiyak, pero nang bumalik ako sa loob ng ospital, sa tabi ni ate Elena, hindi ko na napigilang humikbi.
"Ate, kailan ka pa kaya gigising?" bulong ko habang pinagmamasdan ang mukha niya. Kahit gaano ko man piliting maging matapang, sa loob-loob ko’y naguguluhan na rin ako. Mahirap nang umasa sa walang kasiguraduhan.
Muli kong hinawakan ang kamay ni ate, iniisip na baka maramdaman niya ako kahit papaano. “Hindi kami titigil hangga’t hindi namin nalalaman kung sino ang gumawa sa’yo nito. Pero sana, ate, bumalik ka na sa amin. Hindi ko na kayang makita si nanay na ganito… hindi na rin ako sigurado kung hanggang kailan ko kakayanin.”
Ang mga luha ko’y bumagsak nang tahimik. Ang bawat patak nito’y tila kasing bigat ng bawat araw na lumilipas na wala pa ring hustisya. Bawat patak ay dala ang lahat ng pangarap at panalangin ko na isang araw, gigising si ate Elena at babalik ang lahat ng nawala.
Sa puntong iyon, wala akong magawa kundi maghintay—maghintay at magdasal na sana, sa lalong madaling panahon, makita namin ang hustisyang matagal na naming inaasam.