The Second Funeral (Daisy POV)
1054 Words
"Daisy, gising na—hindi na humuhupa ang lagnat ni Tita mo.”
Boses ni Tiyo Ramil ang unang bumutas sa umagang iyon, basag at pilit, parang papel na binasa sa ulan. Nasa ospital kami ngayon kung saan nakaconfine si Tita Elena. Bumangon ako agad sa pagkakahiga sa bench sa labas ng kwarto ni Tita, kahit parang may humawak sa dibdib ko at ayaw akong pakawalan. Alam ko na ang tunog na iyon. Alam ko na ang bigat na dala niyon. Kahit ayokong tanggapin, alam ko.
“Opo,” sagot ko, paos, habang hinahakbang ang sahig na malamig kahit tanghali na dapat.
Sa kwarto ni Tita Elena, amoy gamot at pawis ang hangin. Bukas ang bintana pero parang ayaw pumasok ng liwanag. Nakatihaya siya sa kama, maputla, ang labi’y tuyot, ang dibdib ay hirap umangat-bumaba. Hawak ni Vivian ang isang tuwalya, nanginginig ang kamay. Si David ay nakapulupot sa gilid ng kama, yakap ang unan, mata’y malaki pero walang luha.
“Tita,” tawag ko, lumuhod sa tabi niya. “Andito po ako.”
Dumilat siya nang bahagya. Ngumiti...yung ngiting kayang magsinungaling na okay lang ang lahat.
“Daisy,” bulong niya, halos hangin lang. “Pasensya na.”
“Wala pong dapat ipag-sorry,” mabilis kong sagot, kahit ramdam kong may humahati sa loob ko. “Gagaling po kayo.”
Tumango siya, parang pinakikinggan ang isang pangakong alam niyang hindi na tutuparin. Hinawakan niya ang kamay ko, malamig, pero may lakas pa rin ang kapit.
“Alagaan mo sila,” sabi niya, dahan-dahan, bawat salita ay parang huling hinga. “Lalo na ang sarili mo.”
“Tita...” naputol ang boses ko.
Biglang tumunog ang makina. Mabilis ang galaw ng mga doktor. May sumigaw ng oras. May tumawag ng code. Nakatayo lang ako roon, parang na-freeze sa eksena na ayaw kong paniwalaan. Hinila ako ni Vivian palayo.
“Ate Daisy, gagawin nila ‘yan, ‘di ba?” tanong niya, desperado.
“Oo,” sagot ko, kahit wala na akong kasiguraduhan. “Gagawin nila.”
Pero hindi ginawa ng mundo ang inaasahan namin.
Isang mahabang tunog ang pumuno sa kwarto. Diretso. Walang putol. Parang linya na nagdesisyong huwag nang umakyat muli.
“Time of death,” sabi ng doktor.
Hindi ko na narinig ang sumunod. Hindi ko na naramdaman ang sahig. Ang alam ko lang...
parang may humila sa akin pababa, diretso sa hukay na akala ko’y minsan ko lang dadaanan sa buhay.
“Hindi,” bulong ko, paulit-ulit. “Hindi pwede.”
Napaupo si Tiyo Ramil sa upuan, parang tinanggalan ng buto. Napasigaw si Vivian...
isang tunog na hindi ko makakalimutan kahit pumikit ako habang-buhay. Si David ay tumakbo palabas, umiiyak sa paraang hindi pa niya alam kung paano kontrolin.
Ako? Nakatayo lang ako. Tahimik. Walang luha. Parang tinuruan na akong mawalan ng ina dalawang beses at sabihing okay lang.
Sa burol, puno ang bahay. May mga bulaklak na hindi ko kilala ang nagpadala. May mga kapitbahay na biglang naging malapit. May mga kamag-anak na ngayon lang naalala ang pangalan namin.
“Condolence,” sabi nila. “Ang bait-bait niya.”
Tumango ako. Ngumiti. Nagpasalamat. Parang may script akong sinusundan.
Sa loob ng kabaong, payapa si Tita Elena. Para lang siyang natutulog...
parang anumang oras, bubukas ang mata at sasabihing, “O, bakit ang lungkot niyo?”
Lumapit ako. Hinawakan ko ang kamay niya...
malamig na, matigas na. Hindi na katulad ng dati.
“Tita,” bulong ko, kahit alam kong wala nang babalik. “Nandito pa po ako.”
Wala siyang sagot. At doon ko naramdaman ang unang tunay na galit ko sa mundo.
“Bakit siya?” tanong ko sa kisame nang gabing iyon. “Bakit hindi ako?”
Hindi ako matulog. Hindi ko rin kayang umiyak. Sa sala, narinig ko si Tiyo Ramil na umiinom...
unang beses kong narinig ang tunog ng bote na bumubukas nang ganon kaaga. Hindi ako lumabas. Hindi pa. Hindi ko alam kung paano haharapin ang lalaking nawalan ng kalahati ng kaluluwa niya.
Sa araw ng libing, mainit ang araw. Parang insulto. Naka-itim kami lahat. Si Vivian ay nakapulupot sa braso ko, matigas ang panga, ayaw magpakita ng luha. Si David ay tahimik, hawak ang maliit na rosaryo na bigay ng nanay niya.
“Si Elena Torres,” sabi ng pari, “ay minahal ng marami.”
Gusto kong sumigaw. Sabihin sa lahat na hindi sapat ang mahalin kung kukunin ka rin naman agad.
Habang ibinababa ang kabaong, naramdaman kong may bumigay sa loob ko. Tahimik. Walang ingay. Parang pinto na isinara magpakailanman.
“Tita,” bulong ko, “pangako… babayaran ko ang lahat.”
Hindi ko alam kung ano ang babayaran ko. Pero alam kong may utang akong hindi matatapos sa habambuhay.
Pag-uwi namin, tahimik ang bahay. Walang nagluluto. Walang nag-uutos. Walang boses na nagsasabing, “Kain na.”
Umupo si Tiyo Ramil sa mesa. Nakatingin sa kawalan. Lumapit ako.
“Tiyo,” sabi ko, maingat. “Kakain po kayo?”
Hindi siya sumagot.
“Tiyo Ramil,” ulit ko.
Tumingin siya sa akin. Sa unang pagkakataon, nakita ko ang isang lalaking walang alam kung paano huminga.
“Wala na,” sabi niya, halos pabulong. “Wala na siya.”
Naupo ako sa tapat niya. “Andito pa po kami.”
Tumawa siya...isang tunog na mas masakit kaysa iyak. “Hindi ninyo siya kukunin sa kin.”
Hindi ko alam ang isasagot. Dahil totoo iyon. At hindi rin.
Sa mga sumunod na araw, ako ang nag-asikaso ng lahat. Papel. Papeles. Bayarin. Si Vivian ay nagkulong sa kwarto, pinalitan ng galit ang lungkot. Si David ay hindi na nagguhit.
Isang gabi, nadatnan ko si Tiyo Ramil sa garahe, may hawak na bote.
“Tiyo,” tawag ko, “huwag po.”
Tumingin siya sa akin, mata’y pula. “Hayaan mo ako.”
“Hindi po kayo nag-iisa,” sabi ko, pilit ang tapang.
“Hindi mo alam ang sinasabi mo,” sagot niya, malamig.
Doon ko unang naramdaman na hindi sapat ang pagmamahal para pigilan ang isang taong ayaw nang manatili.
Bumalik ako sa kwarto ko, hawak ang dibdib. Huminga ako nang malalim at nagpasya...
isang desisyong hindi ko alam kung kailan ako sinimulang hubugin.
Ako na ang magiging haligi.
Kinabukasan, habang nag-aalmusal kami sa katahimikan, biglang nagsalita si Vivian—
“Ate Daisy… kung mawawala rin kayo, sino na lang ang matitira?”
- Writer
